شهید رجب بیگی: از یک سو باید بمانیم که شهید آینده شویم و از دیگر سو باید شهید شویم تا آینده بماند . هم باید امروز شهید شویم تا فردا بماند و هم باید بمانیم تا فردا شهید نشود. عجب دردی، چه می شد امروز شهید می شدیم .

شهید فضل الله خودسیانی: الهی اگر طاعت بسی ندارم در دوجهان جز توکسی ندارم.خدایا فضل ترا گران نیست و شکر تورا زبان نیست.خدایا مگو چه آورده ام که درد و دوا نشوم و مپرس چه کرده ام که رسوا نشوم

شهید جعفر جعفری: چشم بصیرت را بگشا، به اطراف نظر کن، به جهان بیندیش، چه می بینی ؟ .... تو بزرگتر از آنی که فکر کنی، کل زمین و آسمان وکرات وکهکشان ها برای توست، پس به قیامت نظر کن.

شهید محمد مهاجری: خدایا : سرودمان را شنیدی ، انالله و اناالیه راجعون . خدایا : آوایمان را شنیدی، لاالله الاالله. پروردگارا، کتابمان قرآن، پیمانمان ایمان، جرممان قیام، راهمان اسلام، پیشوایمان امام، سلاحمان وحدت.

شهید ابن یامین جهاندار: خدا یا چه بگویم از آن بسیجی کم سن و سال با این که خاک سر و رویش را پوشانده و خستگی و بی خوابی در چهره اش نمایان می باشد، می بینی در حال عبادت است و از خدا می خواهد ک به درگاه د و .

شهید سید منصور بیاتیان: اگر کشته شدم مرا غسل ندهید، چون ننگ است کسی که معلمش، حسین (علیه السلام) را غسل نداده اند خودش را غسل دهند.

شهید حسن خاکسار: آنان که رفتند کار حسینی کردند و آنان که ماندند باید کاری زینبی بکنند وگرنه یزیدیند .

شهید ناصر دشتی پور: اضطراب و نگرانی از آینده و تاثر و افسوس بر گذشته از جمله موانعی هستند که اگر در روح کسی نفوذ نماید عزم و تصمیمش را در هم می شکند و او را خود باخته و مرعوب می سازد..

شهید محمد سبزی: خدایا: من شمعم، می سوزم تا راه را روشن کنم، تنها از تو می خواهم که وجود مرا تباه نکنی و اجازه دهی تا آخر بسوزم و خاکستری از وجودم باقی بماند ....

شهید ابن یامین جهاندار: خدا یا چه بگویم از آن بسیجی کم سن و سال با این که خاک سر و رویش را پوشانده و خستگی و بی خوابیا به درگاه خودش قبول کندود لبیک گفته و توسط از خدا بی خبران عراقی به شهادت می رسد .

شهید مهدی شریعتی: شما ای ملت قهرمان و ای ملت امام تذکر که هر مکتبی و هر امتحانی و آزمایشی نهایتاً کارنامه ای دارد و معیارهایی که صادق از کاذب بشناسد و مکتب ما مسلمین نیز چنین است. مکتبمان اسلام عزیز و دروسشت. اما امتحان بسی مشکل است و جهاد با نفس و قتال با کفر و نفاق است.

شهید محمد سبزی: خدایا: من شمعم، می سوزم تا راه را روشن کنم، تنها از تو می خواهم که وجود مرا تباه نکنی و اجازه دهی تا آخر بسوزم و خاکستری از وجودم باقی بماند ....

اوقات شرعی
پشتیبانی ـ مهندسی جنگ،جهاد و حماسه خرمشهر
صفحه اصلی > تاريخ دفاع مقدس > مقالات و تحلیل ها > پشتیبانی ـ مهندسی جنگ،جهاد و حماسه خرمشهر 

 

پشتیبانی ـ مهندسی جنگ،جهاد و حماسه خرمشهر

جمشید معظمی

چکیده: با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، استکبار جهانی، به وحشت شدیدی دچار شد؛ زیرا با از دست دادن مهم ترین پایگاه سیاسی- نظامی - استراتژیک خود ضربه هولناکی را متحمل شده بود. چالش دیگر غرب، ایدئولوژی آزادی بخشانه انقلاب اسلامی بود؛ که بازگشت ملت ها به هویت واقعی شان را خواستار بود. ملت های منطقه خاورمیانه با الهام از انقلاب اسلامی، منافع غرب و رژیم های وابسته اش را به خطر انداخته، آنان را به مبارزه طلبیده بودند. بنابراین، آمریکا با طراحی انواع توطئه ها برای نابودی و اضمحلال جمهوری اسلامی ایران می کوشید. در نهایت، با مشاهده استحکام و توانمندی جمهوری اسلامی ایران، سیاست راهبردی اش تغییر کرد؛ و با رویکرد تازه ای درصدد مهار انقلاب اسلامی برآمد.

 

کلمه های کلیدی:

پ‍ژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس •پشتیبانی •مهندسی جنگ •جهاد وحماسه خرمشهر •جهاد و حماسه خرمشهر

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، استکبار جهانی، به وحشت شدیدی دچار شد؛ زیرا با از دست دادن مهم ترین پایگاه سیاسی- نظامی - استراتژیک خود ضربه هولناکی را متحمل شده بود. چالش دیگر غرب، ایدئولوژی آزادی بخشانه انقلاب اسلامی بود؛ که بازگشت ملت ها به هویت واقعی شان را خواستار بود. ملت های منطقه خاورمیانه با الهام از انقلاب اسلامی، منافع غرب و رژیم های وابسته اش را به خطر انداخته، آنان را به مبارزه طلبیده بودند. بنابراین، آمریکا با طراحی انواع توطئه ها برای نابودی و اضمحلال جمهوری اسلامی ایران می کوشید. در نهایت، با مشاهده استحکام و توانمندی جمهوری اسلامی ایران، سیاست راهبردی اش تغییر کرد؛ و با رویکرد تازه ای درصدد مهار انقلاب اسلامی برآمد.

در این راستا با تحریک رژیم عراق و آگاهی از افکار توسعه طلبانه و تجاوزکارانه سران آن رژیم، جنگ هشت ساله را بر نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد. با آغاز جنگ، بعضی از نقاط کشور برای نیروهای ارتش عراق هدف استراتژیک محسوب می شد؛ که یکی از این نقطه ها خرمشهر بود. دولت عراق با تغییر نام «خرمشهر» به «محمره» تلاش می کرد درصورت پیروز شدن در جنگ و نابودی جمهوری اسلامی ایران، دست کم خرمشهر را از پیکره کشورمان جدا کند.از دیگر سو، خرمشهر برای ایران هدفی استراتژیک و مهم محسوب می شد.

در اوایل جنگ، به دلیل اختلافات داخلی و سیاست نظامی بنی صدر رئیس جمهور وقت کشور، خرمشهر با وجود دفاع دلیرانه نیروهای مردمی سقوط کرد؛ اما همواره آزاد سازی اش برای مسوولان سیاسی نظامی کشور آرمانی اساسی محسوب می شد. بنابراین، لزوم طراحی عملیاتی که آزادی خرمشهر را در پی داشته باشد، مدت ها، ذهن فرماندهان جنگ را به خود مشغول کرده بود. نبردی که با رمز: «یا علی بن ابی طالب (ع)» طرح ریزی و به نام «عملیات بیت المقدس» با شرکت یگان های عمده ای از نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، نیروهای بسیج مردمی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی و همچنین پشتیبانی نیروی های هوایی و دریایی ارتش از تاریخ دهم اردیبهشت ماه تا چهارم خرداد ماه ۱۳۶۱به مدت ۲۶روز در جنوب غربی اهواز درگرفت، یکی از درخشان ترین کارنامه های عملیاتی نیروهای مسلح ایران علیه عراق به شمار می رفت؛ افزون بر پایان دادن به اشغال نظامی بخشی از حساس ترین نقاط خوزستان، به نیروهای ارتش عراق، توان و میل جنگی اش ضربه ای قاطع و جبران ناپذیر فرود آورد. (۱)

دست آوردهای نظامی و سیاسی این نبرد، بسیار عظیم بود؛ که به حق می توان گفت با پایان گرفتن عملیات «بیت المقدس»، جنگ ایران و عراق به مرحله جدیدی وارد شد؛ که عراق را در وضعیت انفعالی قرار داد؛ که در نتیجه، نیروهای مسلح ایران در موضع قدرت، برای وادار کردن متجاوز به پذیرش همه شرایطش برای پایان جنگ به نبردهای برون مرزی پرداختند.

عراق درپی این عملیات، به درستی دریافت که دستیابی به هدف های توسعه طلبانه و تجاوزکارانه اش در ایران با توسل به نیروی نظامی، تهاجم و تجاوز مسلحانه، امری ناممکن بوده و ناگزیر از چشم پوشی از آن است؛ بی دلیل نیست که بیست روز پس از پایان این عملیات، رژیم عراق تحت تاثیر ضربه کمرشکنی که این شکست به ارتش اش وارد کرده بود، با بیم از آسیب پذیری بیشتر در برابر تهاجمات گسترده تر نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ناگزیر، با عنوان کردن حسن نیت و صلح طلبی اش در آستانه تشکیل کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد، لزوم آمادگی برای نبرد با اسراییل به مناسبت اشغال جنوب لبنان، آتش بس یک طرفه اعلام کرد؛ و با عقب نشینی ناقص و حساب شده ای از سایر مناطق اشغالی بیرون رفت؛ و «شکست خفت بارش» را در این نبرد، به ویژه از دست دادن خرمشهر را یک عقب نشینی تاکتیکی اختیاری وانمود کرد.

این عملیات از ویژگی های خاصی برخوردار بود؛ که در نبردهای پیشین و پسین بی مانند بوده است؛ از ویژگی های عملیات «بیت المقدس» می توان به آمادگی نظامی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در زمانی کوتاه، وسعت منطقه، مدت مداومت، عملیات تهاجمی با عبور از رودخانه برای نخستین بار، تعداد زیاد اسیران، شدت تلفات و خسارت های وارد شده به دشمن، اهمیت و ارزش مناطق آزاد شده و سرانجام دست آوردهای سیاسی - نظامی روانی اش خلاصه کرد. (۲)

طرح ریزی و آمادگی برای اجرای نبرد «بیت المقدس» بی درنگ بعد از عملیات «فتح المبین»، آغاز شد و با سرعت و بی وقفه ادامه یافت؛ و یک ماه پس از پایان عملیات «فتح المبین» به مرحله اجرا درآمد. این فاصله زمانی، یعنی دو نبرد بزرگ، با توجه به فواصل زمانی چندماهه پایان یک عملیات و آغاز عملیات دیگر که معمولاً به منظور آمادگی دوباره نیروها و فراهم کردن تدارکات لازم، به صورت امری اجتناب ناپذیر و متداول در جنگ تحمیلی در آمده بود، ضمن نشان دادن توانمندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، در سرعت آمادگی برای گشایش جبهه جدید درزمانی کوتاه تر از آنچه برآورد می شد،

همچنین به عنوان عامل غافلگیر کننده سرنوشت ساز به کار برده می شد. انتخاب منطقه نبرد بیت المقدس با وسعتی در حدود ۶۰۰۰کیلومتر مربع، از نظر مساحت در طول جنگ تحمیلی بی مانند بود وباتوجه به مساحت مناطق آزاد شده در عملیات های «ثامن الائمه»، «طریق القدس» و «فتح المبین»، باید گفت که منطقه «بیت المقدس» بیش از چهل برابر منطقه عملیاتی «ثامن الائمه»، ده برابر منطقه نبرد «طریق القدس» بوده است. عملیات ۲۶روزه «بیت المقدس»، یکی از طولانی ترین نبردها در طول جنگ تحمیلی به شمار می رود. تداوم ۲۶روزه عملیاتی نیروهای جمهوری اسلامی ایران در اجرای آفندمکرر، متقابل، تحمل دلیرانه پاتک های سنگین و متعدد دشمن و دفع آنها نشا ن دهنده قصد قطعی و اراده استوار نیروهای جمهوری اسلامی ایران برای پیروزی، تامین هدف ها، به ویژه، آزادسازی خرمشهر بوده است؛ که نمونه بارزی از تلاش های خستگی ناپذیر نیروهای نظامی، در نبرد علیه متجاوز به شمار می رود.

هدف راهبردی (استراتژیکی) اولیه جمهوری اسلامی ایران در آغاز کار، بیرون راندن متجاوز از منطقه های اشغالی و به شکست کشاندن راهبردش در تهاجم به خاک ایران بود. منطقه ای که عملیات کربلای ۳برای آن طرح ریزی شده بود،در محدوده رودخانه های «کرخه نور» و«نسیان» در شمال، رودخانه کارون در غرب، خرمشهر و «اروند رود» درجنوب و کرانه های «هورالعظیم» و «شط العرب» از حوالی نشوه تا بصره (درخاک عراق) در شرق جای داشت، وسعت اش به بیش از ۸۰۰کیلومتر مربع می رسید. (۳)موانع مختلف و متعددی پیش روی فرماندهان نظامی بود؛ بعضی از آنها طبیعی و تعداد دیگری نیز از سوی نیروهای ارتش عراق ایجاد شده بود. به لحاظ طبیعی، زمین منطقه به طور کلی صاف، هموار و تقریباً بدون برجستگی بود؛ که مسطح بودن زمین، انواع حرکات پیاده و خودرویی را تسهیل می کرد و به جز در نخلستان های مجاور کارون و اروندرود و جنگل های مصنوعی حوالی ایستگاه راه آهن و آب تیمور در شمال شرقی، منطقه دارای دید عالی و بدون اختفا و پوشش بود.

موانع منطقه که در حرکات و مانور یگان ها، اختلال و گاهی بازدارندگی ایجاد می کنند، پاره ای طبیعی یا مصنوعی، ولی دائمی هستند مانند: رودخانه های کارون، کرخه نور، نیسان، شط العرب، مرداب هورالعظیم و کانال های مصنوعی آبیاری و پرورش و تکثیر ماهی در شرق بصره، اما، عملیات پدافندی را تسهیل می کردند. (۴)

دسته ای دیگر از موانع طبیعی این منطقه فصلی بودند، مانند: نهر هور شادگان در شمال آبادان وموانع دیگر منطقه که از سوی نیروهای عراقی به منظور پدافند در منطقه ایجاد شده بود، و طبعاً در اجرای عملیات «بیت المقدس» تاثیر فراوانی داشتند. نیروهای جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۳/۳/۱۳۶۱به رغم تصور دشمن که از دروازه های شرقی، شمالی و جنوبی در کمین شان بود، از دروازه های غربی، درست از همان جایی که نیروهای عراقی به خرمشهر وارد شده بودند، شهر را آزاد و نیروهای دشمن را درهم کوبیدند.(۵)

بدین ترتیب؛ «خرمشهر» که پس از ۳۴روز مقاومت در برابر دشمن، سقوط کرده بود، پس از پانصد و هفتاد و پنج روز اشغال ، در کمتر از ۴۸ساعت آزاد و به طور کامل از وجود نیروهای ارتش عراق پاکسازی شد.(۶) عملیاتی با وسعت و گستردگی«بیت المقدس» هرگز نمی توانست بدون پشتیبانی- تدارکاتی و مهندسی انجام گیرد. بنابراین، «پشتیبانی - مهندسی جنگ جهاد»، نقش بسیار عمده ای را در سامان دهی و خدمات رسانی در این عملیات برعهده داشت.عملیات «بیت المقدس» در شرایطی آغاز شد، که مسوولیت پشتیبانی-مهندسی جنگ جهاد، به طور کتبی به جهادسازندگی واگذارشده بود.در توافق نامه ای که پیش از عملیات «بیت المقدس» در تاریخ بیست و سوم فروردین ۱۳۶۱با حضور سردار رضوی که در آن هنگام فرمانده پشتیبانی - مهندسی جنگ جهاد بود، و برادران مهرداد ادب، آقاخانی، یک پسر، ناجیان و امان پور امضا شد، مسوولیت های زیر برعهده جهادسازندگی قرارگرفت: ۱- مهندسی عملیات بیت المقدس؛ ۲- تشکیل شورایی از نمایندگان سپاه، ارتش و جهادسازندگی با مسوولیت جهادسازندگی برای هدایت فعالیت های مهندسی در قرارگاه مرکزی کربلا؛۳- قبول مسوولیت از سوی سردار تقی رضوی به عنوان رییس قرارگاه مرکزی کربلا؛در این توافق نامه، هدایت و کاربرد وسایل سنگین مهندسی از سوی یک شورای سه نفره، مرکب از افسر مهندسی قرارگاه مقدم، سرگرد «جانگداز» و برادر «رضوی» از جهاد پشتیبانی مناطق جنگی جنوب و برادر مهرداد از سپاه پاسداران، به برادر رضوی (شهید سید محمد تقی رضوی) داده شد؛ که برادر رضوی در این شورا به عنوان مسوول اجرایی و دو نفر دیگر به عنوان اعضای ستادی در قرارگاه مشترک ارتش و جهاد (کربلا) فعالیت می کردند.

مسوولان سه قرارگاه نصر، فتح و قدس این گونه انتخاب شدند: الف- قرارگاه نصر، برادر جزایری از جهادسازندگی استان فارس، برادر لیلی زاده از سپاه و سرگرد عمید از ارتش؛ب- قرارگاه فتح، سرگرد مهندس، طیب شعبانی از ارتش، برادر لاله زار از جهادسازندگی اصفهان و برادر یاسینی از سپاه پاسداران؛پ-قرارگاه قدس، برادر معید از سپاه پاسداران، برادر ساجدی از جهادسازندگی خراسان و سرگرد باقری از ارتش جمهوری اسلامی ایران.در نزدیکی هر قرارگاه، سه نقطه به عنوان انبار ذخایر وسایل سنگین احداث شد؛ تا در موقع لزوم، کمبود وسایل قرارگاه را تامین کند.

وسایل سنگین مهندسی این عملیات تا تاریخ سی و یکم فروردین سال ۱۳۶۱در سه قرارگاه به شرح زیر بود: (۷)

1- جهادسازندگی؛ نیروهای جهادسازندگی در مجموع ۱۲۰دستگاه بلدوزر و لودر برا ی بهره داری آماده کرده بودند و حدود ۲۰دستگاه دیگر نیز پس از تعمیر به نیروها سپرده شد؛ ۲- سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای سپاه پاسداران نیز در مجموع ۱۰۰دستگاه لودر و بلدوزر داشتند که ۲۰دستگاه دیگر نیز از غرب به جنوب اعزام کردند؛۳-ارتش جمهوری اسلامی ایران: ۱-۳لشکر ۹۲زرهی اهواز: ۱۱دستگاه بلدوزر، ۱۰دستگاه لودر؛

2-3 لشکر ۱۶زرهی قزوین: ۹دستگاه بلدوزر، ۱۵دستگاه لودر؛

3-3 لشکر ۲۱حمزه: ۳دستگاه بلدوزر، ۶دستگاه لودر؛۴-۳تیپ ۵۵هوابرد: یک دستگاه بلدوزر، یک دستگاه لودر.در عملیات بیت المقدس، هشت استان که در مجموع ده ستاد عملیاتی را تشکیل می دادند، به شکل سازمان یافته در سه قرارگاه (فتح، نصر، قدس) مستقر و با برنامه ریزی کامل به فعالیت مشغول شدند.

اما در واقع داوطلبانی از سراسر نقاط کشور به این سه قرارگاه، جذب شدند که به شکل انفرادی یا جمعی، خودشان را به جبهه رسانده بودند و جز خدمت، فکر و همتی نداشتند. نیروهای اعزامی در اردوگاه ها انواع فنون مهندسی رزمی را آموزش می دیدند؛ که مقر این اردوگاه ها، در مراحل اولیه آموزش، در پشت جبهه ها ودر مراحل بعدی، در مناطق عملیاتی بود؛ تا این نیروها تحت آموزش استادکارهای ماهر، فنون مختلف از جمله رانندگی ماشین آلات مهندسی، تعمیر دستگاه های مهندسی رزمی و سایر فنون لازم را بیاموزند.(۸) پس از تقسیم نیروها در سه قرارگاه نصر، فتح و قدس و استقرار ابزار مهندسی با سازماندهی قرارگاه مرکزی کربلا و فرماندهی شهید سیدمحمد تقی رضوی این قرارگاه ها فعالیت خود را آغاز کردند.(۹)

مسوولیت فعالیت های مهندسی رزمی قرارگاه فتح، از آب گرفتگی اهواز تا ایستگاه حسینیه برعهده برادران جهادسازندگی استان اصفهان بود. این قرارگاه با دو گردان پشتیبانی مهندسی جنگ جهادسازندگی شهرستان نجف آباد، از سه تیپ اشرف، کربلا و امام حسین (ع) پشتیبانی می کرد. (۱۰)دو گردان پشتیبانی - مهندسی جنگ جهاد سازندگی استان اصفهان، ابتدا به فرماندهی سردار شهید «مهندس احمد دادخواه» و «حسین شرکت» و گردان پشتیبانی - مهندسی ۲نجف آباد به فرماندهی حاج محمود حجتی بود. مسوولیت فعالیت های پشتیبانی- مهندسی جنگ جهاد قرارگاه قدس از کرخه نور تا کارخانه نورد اهواز برعهده برادران جهاد سازندگی استان خراسان و برادران جهادگر استان تهران بود.

مسوولیت فعالیت های پشتیبانی - مهندسی جنگ جهاد قرارگاه نصر، از ایستگاه حسینیه تا خرمشهر برعهده جهادسازندگی استان فارس بود.

قرارگاه نصر نیز با سه گردان عملیاتی پشتیبانی- مهندسی جنگ جهاد فعالیت اش را آغاز کرد. استان های دیگر جز اصفهان، خراسان و تهران به قرارگاه نصر معرفی می شدند. از آن جمله: استان مرکزی، سمنان، خوزستان، بوشهر و شهرستان قم بود. همان طور که گفته شد، جهادسازندگی استان مرکزی از جمله ستادهایی بود که در منطقه فرماندهی قرارگاه نصر، در حاشیه جنوب شرقی رودخانه کارون به فاصله کمی از جاده اهواز آبادان و درون جنگل های اطراف همراه یگان های عملیاتی سپاه مستقر شده بود.

مسوولیت این ستاد برعهده برادر محمد هادی انصاری بود؛ این ستاد پشتیبانی- مهندسی جنگ جهاد از یک گروهان، که اکیپ مکانیک سنگین، یک اکیپ لودر و بلدوزر که در جنگ ۸۳نفر با ۱۹ماشین سنگین و سبک مهندسی رزمی و تدارکاتی کارش را آغاز کرد، مهندسی ستاد برعهده حجت عباسی از برادران جهادگر این استان بود.(۱۱) بنابه گفته مهندس پورسراج (۱۲) یکی از فرماندهان پشتیبانی - مهندسی جنگ جهاد، هر لشکر از نیروهای نظامی دارای یک واحد مهندسی بود؛ ولی به دلیل ضعف واحد مهندسی نیرو های نظامی، انجام وظایف واحد مهندسی در جنگ به جهاد سازندگی محول شده بود.از جمله مهم ترین کارهای واحد مهندسی در جنگ خاک برداری بود:

وقتی نیروهای رزمی عملیات انجام می دادند و منطقه جدیدی را آزاد می کردند برای حفظ منطقه آزاد شده باید در منطقه استتارمی کردند. بنابراین، نیروهای جهادی با گردان های مهندسی و با دسته های خاکریززنی که عبارت بودند از: لودر و بولدوزر، آمبولانس، ماشین های سوخت رسانی و ماشین های تدارکاتی، احداث خاکریز را آغاز می کردند، که طول و عرض آن به استقرار نیروهای رزمی بستگی داشت و ارتفاع آن در حدود ۳تا ۴متر بود. در کنار این خاکریز ها جاده ای برای عبور و مرور خودروها و امکانات نیروهای رزمی احداث می شد و بعضاً خاکریز دوجداره بود.باتوجه مقاومت شدید و سرسختانه نیروهای عراقی در منطقه شلمچه که یک جبهه مهم محسوب می شد، نیروهای جمهوری اسلامی تلاش می کردند؛ تا از طریق تسخیر جاده شلمچه و خرمشهر به خرمشهر وارد شوند. نیروهای جهادی برای پشتیبانی از نیروهای نظامی با احداث خاکریز، سنگر سازی ، جاده سازی، در همین منطقه ورود نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران و شکست عراق را در این محور تسهیل کردند.(۱۳) از دیگر فعالیت های پشتیبانی مهندسی جنگ جهاد در این عملیات، بسیج و اعزام هزار دستگاه کمپرسی از سراسر کشور بود؛ نقش تعیین کننده ای را در عملیات بیت المقدس ایفا کردند.آمار فعالیتهای نیروهای پشتیبانی مهندسی جنگ جهاد در این عملیات، به شرح زیر است: (۱۴)احداث هفتصد و نود کیلومتر جاده؛احداث پانصد و پنجاه و هفت کیلومتر خاکریز؛ احداث هفت دهنه پل بزرگ بر روی رودخانه کارون، کرخه نور، باتلاق نون و تعداد زیادی پل آب رو؛احداث و راه اندازی ۲سایت موشک انداز، به همراه تمام استحکامات مورد نیاز؛احداث ۴پد (باند) هلی کوپتر؛احداث ۴هزار و ۶۳۵مورد سنگر نفرات، ماشین آلات و تجهیزات نظامی و رزمی؛احداث و راه اندازی ۱۵پاسگاه عملیاتی و تاکتیکی به همراه تمام سنگرها و استحکامات مورد نیاز نیروهای مستقر در این پایگاه ها؛احداث ۵مقر توپخانه به همراه سنگر های متعدد، سکوهای استقرار توپ و... سایر استحکامات مورد نیاز رزمندگان؛احداث و بهره برداری از ۵باب حمام مجهز صحرایی؛احداث و راه اندازی ۱۴واحد اورژانس صحرایی؛احداث و بهره برداری از ۴حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق به منظور تامین آب مورد نیاز رزمندگان مستقر در مناطق عملیاتی جنوب کشور.عملیات بیت المقدس بازتاب های مختلفی درداخل و خارج کشور داشت؛ بن بست نظامی حاکم بر جنگ که ناشی از ناتوانی نظامی دو کشور ایران و عراق در تغییر موازنه سیاسی نظامی بود، به شکل گیری و تقویت این نظریه منجر شد؛ که دو طرف درگیر با بهره گیری از قدرت نظامی، توانایی تغییر اوضاع را به سود خود نداشتند؛ با شکل گیری عملیات های آزادسازی مناطق اشغالی و سرانجام فتح خرمشهر، بار دیگر جنگ ایران و عراق در کانون توجه جهانیان قرار گرفت. (۱۵)

روزنامه گاردین چاپ انگلیس، این پیروزی را نقطه عطفی در جنگ میان دو کشور دانست. (۱۶)روزنامه فاین نشنال تایمز نیز نوشت: (۱۷)«خرمشهر به منزله کلید پیروزی جنگ است و خرمشهر تنها سمبل واقعی پیروزی عراق و سمبل مقاومت سرسختانه نیروهای ایران است. » همچنین، یک دیپلمات غربی در بغداد گفت: (۱۸)«خرمشهر یک جایزه بزرگ است که اگر ایرانی ها آن را پس بگیرند، عراقی ها کلید بصره را به ایران خواهند داد؛» خبرگزاری آسوشیتدپرس سقوط خرمشهر را شکستی بزرگ و توهین آمیز و واقعی برای دولت صدام در جنگ ارزیابی کرد؛ (۱۹) رادیو لندن نیز به نقل از کارشناسان نظامی، پیروزی در خرمشهر را به عنوان یکی از بزرگترین پیروزی های ایران برشمرد. (۲۰)در سایر تحلیل هایی که درباره آثار ناشی از شکست عراق در عملیات بیت المقدس مطرح می شد، به موضوعاتی همچون «تحقیر ارتش عراق»، «از دست دادن مهم ترین، بزرگ ترین انگیزه عراقی ها»درتیررس قرارگرفتن مناطق نفت خیز عراق و توانایی ایران برای پیش روی به مرز و داخل خاک عراق اشاره شده است.(۲۱)درباره ریشه یابی علل برتری نظامی ایران بر عراق و دستیابی شان به پیروزی های درخشان، روزنامه لس آنجلس تایمز نوشت: (۲۲)

«استراتژی نظامی ایران بر عراق برتری داشت و ایرانیان حملات خود را با نیروی زیاد بر صفوف عراقی ها در خوزستان وارد آورده اند. افزون بر آن، ایرانیان دارای ایثار، از خودگذشتگی و میل به شهادت بوده و با شوقی انقلابی برای آزادی سرزمین هایشان می جنگند؛ در مقابل، سربازان عراقی، اعتماد به نفس شان را از آغاز جنگ از دست داده اند.(۲۳)در نخستین بررسی ها ریشه یابی علل رسیدن به پیروزی سریع بیش از هر عامل دیگری مورد توجه قرار گرفت، موقعیت جدید نظامی ایران و برتری اش در مقابل هر وضعیت نامطلوب عراق بود.بی گمان، نتایج ناشی از این وضعیت سیاسی، در داخل عراق و در سطح منطقه، بازتابی گسترده داشت. روزنامه الاهرام چاپ مصر به نقل از کارشناسان نظامی، در مورد موقعیت عراق در جهان عرب و تاثیر رخدادهای جنگ بر منطقه نوشت: (۲۴)«عراق در دروازه شرقی جهان عرب قرار دارد، و نتایج آنچه در آن منطقه روی می دهد، با سرعتی سرسام آور در سراسر منطقه عربی منعکس خواهد شد

خبرگزاری آسوشیتدپرس در منامه نیز با بررسی تاثیرات آزادی خرمشهر بر وضعیت سیاسی عراق و منطقه گزارش داد: (۲۵)

«سقوط این شهر(خرمشهر) به دست ایرانی ها، به هم ریختن رژیم صدام حسین و بروز مشکلاتی در سایر نقاط خلیج فارس را سبب خواهد شد؛ این مساله اخیراً به نحو گسترده ای در مجلات عربستان منعکس شده است. فتح خرمشهرافزایش توان نظامی جمهوری اسلامی ایران را باعث شد و رژیم عراق در موضعی انفعالی قرار گرفت.

منابع و مأخذ

1- عملیات بیت المقدس و آزادسازی خرمشهر (مقدمه) ص ۹، هیأت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی؛

2- همان، صص۳۲-۱۰؛

3- سیری در جنگ ایران و عراق، ج۱خونین شهر تا خرمشهر،ص۱۱۲؛

4- همان، صص ۱۵۲-۱۱۳؛

5- خرمشهر جاودانه مدیریت ایثارگران وزرات جهاد کشاورزی مرکز حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، صص ۶۰-۵۹؛

6- همان، صص۶۵-۶۴؛

7- همان، صص ۶۸-۶۷؛

8- ره یافتگان (یادواره سرداران شهید جهادسازندگی) ستاد مرکزی پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد سازندگی، دهمین سالگرد هفته دفاع مقدس، ص ۳۷؛

9- خرمشهر جاودانه مدیریت ایثارگران وزارت جهاد کشاورزی مرکز حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس،صص ۷۵-۷۴؛

10- همان، صص ۱۲۳-۷۹؛

11- عملیات بیت المقدس آزادی خرمشهر (طراحی، اجرا، نتایج، بازتاب، واکنش ها) مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ص ۱۳۲؛

12- مهندس پور سراج، یکی از فرماندهان پشتیبانی مهندسی جنگ جهاد؛

13- همان؛

14- شناسنامه عملیات های دفاع مقدس اداره کل روابط عمومی وزارت جهاد کشاورزی مرکز حفظ و نشر آثار دفاع مقدس، ص ۷؛

15- خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش های ویژه ۱۰/۲/۱۳۶۱؛

16- خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارشهای ویژه۲۴/۲/۱۳۶۱به نقل از رادیو صدای ایران ۲۳/۲/۱۳۶۱؛

17- خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش های ویژه۳۱/۲/۱۳۶۱به نقل از روزنامه فرانسوی فرانس سوار؛

18- خبرگزاری جمهوری اسلامی «گزارش های ویژه» ۳/۳/۱۳۶۱به نقل از آسوشیتدپرس بیروت ۲/۳/۱۳۶۱؛

19- خبرگزاری جمهوری اسلامی «گزارش های ویژه»۴/۳/۱۳۶۱به نقل از رادیو لندن ۳/۳/۱۳۶۱؛

20- خبرگزاری جمهوری اسلامی «گزارش های ویژه» ۴/۳/۱۳۶۱به نقل از رادیو لندن؛

21- خبرگزاری جمهوری اسلامی «گزارش های ویژه» ۱۳/۲/۱۳۶۱به نقل از رادیو لندن؛

22- خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران «گزارش های ویژه»۲۷/۲/۱۳۶۱؛

23- خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران «گزارش های ویژه»۲۳/۲/۱۳۶۱؛

24- خبرگزاری جمهوری اسلامی «گزارش های ویژه» ۲۳/۱۲/.۱۳۶۱

 

منبع: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرعنگی  

نقشه سایت

تمام حقوق مادی و معنوی این وبسایت به موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس تعلق دارد.
.استفاده از منابع محتوایی با ذکر منبع مجاز است