چهارشنبه 21 آذر 1397 13:57

ذهنِ بیدار

ظش

شاید پّربی‌راه نباشد اگر بگوییم خود آمریکایی‌ها دست کم از نیمه دوم قرن بیستم ...

 هوشیار مجتبوی

شاید پّربی‌راه نباشد اگر بگوییم خود آمریکایی‌ها دست کم از نیمه دوم قرن بیستم به این سو، سردمدار نقد گفتمان‌های مرتبط با امپریالیسم بوده‌اند. منتقدان و نظریهپردازان از یک سو و داستاننویسان و شاعران از سوی دیگر در صف مقدم اعتراض به بنیانهای فرهنگی، سبک زندگی مصرفگرایانه و سیاست سلطهطلبانه آن برآمدند. گاهی هنرمندانی غیرآمریکایی سراغ آن میرفتند و گاهی هم هنرمندانی زاده و پرورشیافته آمریکا. شاعران آمریکای لاتین از جمله پابلو نرودا یا فدریکو گارسیا لورکا بارها آمریکا را موضوع شعر خود کردند یا دستکم بخشی از بنمایههای اعتراضیشان را به همین موضوع اختصاص دادند. اما مهمترین منتقدان عصرِ نو آمریکا نویسندگان و شاعران آمریکایی بودند. آشکارترین مواضع سیاسی در این زمینه از سوی یکی از مهمترین جنبشهای ادبی سده بیستم آمریکا یعنی نسل بیت اتخاذ شد. نویسندگان و شاعران آوانگاردی نظیر جک کرواک، ویلیام بارز، آلن گینزبرگ یا گریگوری کورسو به انحای مختلف این اعتراض را نمایش دادهاند، حتی به شکلِ نمایشی خیابانی با گریم کردن خوکی به نمایندگی رئیسجمهور آمریکا. جک کرواک در رمانهای معروفی نظیر «ولگردهای دارما» یا «در راه» در صدد دگرگون کردن بنیانهای سبک زندگی آمریکاییها برآمد، نویسندهای نظیر ویلیام بارز با زندگی دیوانهوار و آثار آوانگاردش انتقادهایی سرسختانه علیه حکومت ابراز کرد و شاعر بزرگی مثل گینزبرگ به سیاق هم نسلانش بارها بیمسئولیتیها و رفتارهای غیر انسانی دولتمردان آمریکایی را نشانه رفتهاند.
در میان شاعران نسل بیت گریگوری کورسو در شعری برجسته پذیرای این اعتراض شده است. او شعری بلند و سه اپیزودی نوشته با عنوان «راه آمریکایی». وجه کنایی و کمی هیستریک کورسو را میتوانید در اپیزود اول این شعر ببینید: «من یک آمریکایی بزرگ هستم/ غالبا احساسات ناسیونالیستیام هم برایش گل میکند!/ آمریکا را دیوانهوار دوست دارم!/ اما خب میترسم برگردم آمریکا...».
آلن گینزبرگ هم در شعر بلند «آمریکا» بخشی از مهمترین ایدههای ضدآمریکاییاش را مطرح کرد. از آنجا که این شعر را میتوان یکی از مهمترین شعرهای سده بیستم آمریکا در این زمینه برشمرد، نیمی از آن را با ترجمانی جدید ضمیمه این جستار کردیم. این شعر پیش‌تر توسط مترجمانی نظیر علی‌اصغر بهرامی (کتاب «شعر عصیان»، نشر نی، 1384)، شروین افشار و رامتین شهرزاد به صورت رسمی و غیررسمی منتشر شده است: «آمریکا، همه چیزم را به تو بخشیدم و اکنون هیچ ندارم./ آمریکا، دو دلار و بیست و هفت سنت در 17 ژانویه 1956./ تحملِ ذهنم را ندارم./ آمریکا، کی این جنگ انسانی را تمام میکنی؟/ برو، و خودت را با بمب اتمت به باد بده!/ اصلا حال خوبی ندارم، گمشو پی کارت!/ تا زمانی که خوب نشوم شعرم را نمینویسم./ آمریکا، پس کی فرشتهوار میشوی؟/ پس کی این لباست را از تن میکنی؟/ کی از میان گورت به خودت نگاه میکنی؟/ کی ارزش یک میلیون تروسکیتات را میفهمی؟/ آمریکا، چرا کتابخانههایت پر از اشک است؟/ آمریکا، کی تخممرغهایت را میفرستی هند؟/ حالم از خواستههای دیوانهوارت بههم میخورد./ کی میتوانم بروم سوپرمارکت و هر چه دلم خواست را با این جمال بخرم؟/ آمریکا بعد از تمام اینها، من و توییم که کاملیم، نه جهان بعدی./ دم و دستگاه تو برای من خیلی عریض و طویل است./ تو آخرش هم قدیسم می کنی./ حتما راههای دیگری هم برای آرام‌کردن این دعوا هست./ [...]/ تو خودِ شر هستی یا این یک جور شوخی ِ حقیقی است؟/ دارم سعی میکنم لُب کلام را دریابم!/ این وسواسهای فکری را میگذارم کنار./ آمریکا چیزی نگو، خودم میدانم دارم چه کار میکنم./ آمریکا شکوفههای درخت آلوچه دارد میریزد./ چند ماه است که روزنامه نخواندهام، هر روز یک نفر دارد کسی را میکشد وُ دادگاهی میشود./ [...]/ چیزی ندارم به پروردگار متعال بگویم./ یک جور نگرش شهودی و ارتعاشات کیهانی در من هست./ آمریکا، تا حالا به تو نگفتم که چه کردی با دایی مکس، بعد از آنکه پا شد از روسیه آمد./ دارم با تو حرف میزنم./ تو اجازه میدهی زندگی عاطفیات تحت تاثیر مجله تایم باشد؟/ من که با تایم اغوا میشوم./ هر هفته هم میخوانمش./ هر بار از گوشه مغازه آبنباتفروشی رد میشوم میبینم که جلد مجله چطور به من خیره شده است./ توی زیرزمین کتابخانه عمومی برکلی هم میخوانمش./ همیشه دارد با من درباره احساس مسئولیت حرف میزند. تاجران جدیاند. تهیهکنندگان فیلم جدیاند. همه، جز من جدیاند./ فکر کنم من آمریکا باشم./ و دوباره دارم با خودم حرف میزنم».
آلن گینزبرگ در شعرهای دیگری از جمله برجستهترین اثرش، «زوزه» نیز روایتی بلند از «آمریکا» و حرمان و اندوه هم‌نسلانش به دست میدهد. اگر در سده نوزدهم و در شعر شاعرانی نظیر والت ویتمن به خرده‌روایتهایی از فخر به سرزمین مادری و سرودهایی در ستایش شخصیتهایی نظیر آبراهام لینکلن (شعرِ «ای ناخدا، ناخدای من!») برمی‌خوریم، در نیمه دوم سده بیستم میلادی با الگوهایی کاملا متناقض مواجه میشویم که گاهی تحت تاثیر همان نمونههای کلاسیک به نگارش درآمدهاند. بعضی از شاعران نسل بیت از جمله ویلیام بارز تحت تاثیر آثار ویتمن بوده اما در منظر اندیشه و ایدئولوژی، افکاری سراسر مخالف و وارونه ابراز کرده است.
گینزبرگ در شاهکارش «زوزه»، که شعری است بلند، تمایلات ضدآمریکایی‌اش را به شکل دیگری بروز میدهد. او در این اثر با لحنی عصبی و تا حدود زیادی خودانگیخته و ارتجالی به سوی بنیانهای مهم فرهنگی آمریکا هجوم میبرد. زوزه، شکل جدیدی از اعتراض و عصیان علیه هنجارهای اجتماعی را به جامعه ادبی آمریکا معرفی کرد.
زوزه در میانه دهه 50 میلادی نوشته و منتشر شد، درست زمانی که آمریکاییها تصمیم گرفتند وارد جنگ با ویتنام شوند و البته درگیریهای نظامی و عملیات خود را نیز آغاز کردند. این سالها، سالهای به وجود آمدن نحلهها و جنبش های مهمی از جمله زمزمههای اولیه هیپیها علیه سیاستهای آمریکاست.

بیشتر بخوانید

  • کتاب های صوتی، متفاوت از کتاب چاپی گاهی باید با گوش خواند و با چشم شنید

    کتاب های صوتی، متفاوت از کتاب چاپی گاهی باید با گوش خواند و با چشم شنید

    زمانی بود که پیامبر به یاران خود فرمودند کتاب خدا را با صوت زیبا بخوانید تا همگان بشنوند، به این ترتیب شنیدن این کتاب برای همگان میسر شد، نابینا و بینا، با سواد و بی سواد، خردسال و بزرگسال و نهایتا پرمشغله و بیکار. در طول روز زمان های زیادی را داریم برای کارهایی که موازات هم انجام می شوند؛ در حال رانندگی یا کار با سیستم رایانه ای موسیقی گوش می دهیم، در حین انجام کارهای منزل به تلویزیون نظری داریم یا رادیو هم گوش می کنیم و کارهایی از این دست. حالا اما زمینه هایی فراهم شده که چیزهای دیگری را هم تج

  • مـاهـــورا در هــور

    مـاهـــورا در هــور

    "انتهـای خیابـان سـرو" کانـون نقد فیلـم مـوزه انقـلاب اسـلامی و دفاع مقدس اسـت کـه هـر هفتـه یکشـنبه ها سـاعت 18 فیلم هایـی بـا مضامیـن انقـلاب و جنـگ را بـرای مخاطبـان پخـش می کنـد. «ماهـورا» فیلـم سـاخته ی حمیدزرگرنـژاد، همزمـان بـا اکـران عمومـی، در ایـن برنامـه نمایـش داده شـد و پـس از آن بـا حضـور منتقدیـن و چنـد تـن از عوامـل آن بـه بحـث گذاشـته شـد، آن چـه می آیـد بخش اول از خلاصـه ای اسـت از ایـن جلسـه.

  •  عکس‌های دیده نشده‌ای از جنگ تحمیلی از جبهه عراق

    عکس‌های دیده نشده‌ای از جنگ تحمیلی از جبهه عراق

    پس از آغاز جنگ تحمیلی در آخرین روزهای شهریورماه 1359 عکاسان و مستندسازان ایرانی و غیر ایرانی یگانه راویان مصور مقاومتی بودند که 8 سال به طول انجامید.

  • شعر دفاع مقدس در سپهر رسانه ای کشور

    شعر دفاع مقدس در سپهر رسانه ای کشور

    تهران-ایرنا- شعر دفاع مقدس به عنوان گونه ای هنری که به امر مقدس دفاع در حوزه سرزمینی و ایدئولوژیکی می پردازد، امروز از قالب کتاب فراتر رفته و پا به حوزه های رسانه ای جدید گذاشته است که این مساله نیاز به تحلیل دارد.

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.