شنبه 06 بهمن 1397 22:31

اتفاقی که باید می افتاد

اتفاقی که باید می افتاد

تعاریــــف مقــــدم بــــر نویســــندگان نیســــتند. این طــــور نیســــت کــــه یــــك عــــده تئوری نویــــس بنشــــینند و تاریخــــی را بیــــان کننــــد و براســــاس آن نویســــندگان آثارشــــان را بنویســــند. تعاریــــف از دل آثــــار بیــــرون می آیــــد. کســــی کــــه می خواهــــد قصــــه انقــــلاب و جنــــگ را تعریــــف کنــــد؛ شــــاخص ترین رمان هایــــی را کــــه چــــاپ شــــده بررســــی می کنــــد و می بینــــد کــــه وجــــه غالــــب ایــــن آثــــار چیســــت و براســــاس آن نام

تعاریــــف مقــــدم بــــر نویســــندگان نیســــتند. این طــــور نیســــت کــــه یــــك عــــده تئوری نویــــس بنشــــینند و تاریخــــی را بیــــان کننــــد و براســــاس آن نویســــندگان آثارشــــان را بنویســــند. تعاریــــف از دل آثــــار بیــــرون می آیــــد. کســــی کــــه می خواهــــد قصــــه انقــــلاب و جنــــگ را تعریــــف کنــــد؛ شــــاخص ترین رمان هایــــی را کــــه چــــاپ شــــده بررســــی می کنــــد و می بینــــد کــــه وجــــه غالــــب ایــــن آثــــار چیســــت و براســــاس آن نامگــــذاری می کنــــد. شــــما نمی توانیــــد «دن  آرام» یــــا «جنــــگ و صلــــح» را بگوییــــد کــــه قصــــه تاریخــــی، عشــــقی یــــا جنگــــی اســــت؛ همــــه اینهــــا دوشــــادوش هــــم پیــــش مــــی رود. مــــن یــــك تعریــــف عامیانــــه از قصــــه انقــــلاب دارم؛ قصــــه انقــــلاب همــــان چیــــزی اســــت کــــه از دم دســــتی ترین آدم هــــا می شــــنویم و دوســــت داریــــم بــــه آن عمــــل شــــود. قصــــه انقــــلاب  نوشــــته شــــده اســــت نــــه این کــــه یــــك 50 و ۴0هــــر دهــــه ُبــــا زدن م بخشــــی را بگویــــد و یــــك بخشــــی را نگویــــد. اگــــر سیســــتم فرهنگــــی مــــا بیایــــد کانالیــــزه کنــــد؛ داســــتان انقــــلاب شــــکل نمی گیــــرد و نوشــــته نمی شــــود. حــــال چــــه کســــی مقصــــر اســــت؟ نویســــنده، سیســــتم، خــــود انقــــلاب یــــا جنــــگ. مشــــکل کجاســــت؟ می تــــوان آن را حتــــی بــــا ذکــــر مصادیــــق بیــــان کــــرد. انقــــلاب کــــه در انحصــــار مــــا نبــــوده و فقــــط مــــا انقــــلاب نکردیــــم، کشــــورهای مختلــــف انقــــلاب کردنــــد و 
کتاب هــــای شــــاخص دارنــــد کــــه اگــــر آن هــــا را بررســــی کنیــــم دقیقــــا بــــه پاســــخ می رســــیم. در انقــــلاب فرانســــه چــــه اتفاقــــی افتــــاد و شــــاخص ترین آثــــاری کــــه دربــــاره آن نوشــــته شــــد، چیســــت؟ در راســــتای آن ســــوالی کــــه ممکــــن اســــت در تاکســــی هــــم بشــــنویم کــــه چــــه می خواســــتیم و چــــه شــــد. خیلــــی وقت هــــا ممکــــن اســــت بگوییــــم چــــه می خواســــتیم ولــــی کســــی جــــرأت نمی کنــــد بگویــــد کــــه چــــه شــــد. انــــگار اگــــر شــــخص وارد ایــــن بحــــث شــــود، دشــــمن تلقــــی می شــــود یــــا عــــده ای زیــــر ســــوال می رونــــد و خیلــــی مســــائل دیگــــر. در انقــــلاب روســــیه کتــــاب «ظلمــــت در نیمــــروز» یــــك بــــت بــــود و همیــــن اواخــــر دوبــــاره نــــگاه می کــــردم؛ فــــردی انقلابــــی اســــت کــــه تبدیــــل بــــه ضدانقــــلاب شــــده و زندانــــی اســــت.   یــــا «دن  آرام» را اگــــر بررســــی کنیــــم؛ ســــرخ ها را در آن کار در اوج می بینیــــد و همین طــــور ســــفیدها را و عجیــــب اســــت در دوره ای چــــاپ شــــده کــــه بــــه نظــــر می آیــــد نمی توانســــته چــــاپ بشــــود و کامــــلا هــــم وســــط ایســــتاده، بلکــــه ســــوژه آخــــرش هــــم ضدانقــــلاب ــــرد، مــــی رود بــــا او ُ اســــت، هنگامــــی کــــه شــــخصیت اصلــــی می ب همــــراه می شــــود. ایــــن آثــــار توانســــتند چیــــزی را تثبیــــت کننــــد کــــه مــــن و شــــما بنشــــینیم و از آن هــــا یــــك مؤلفه هایــــی بیــــرون بیاوریــــم و بــــا توجــــه بــــه ایــــن مولفه هــــا، گاهــــی می گوییــــم کــــه قصــــه انقــــلاب اســــت و گاهــــی وقت هــــا هــــم محــــل جــــدل می شــــود. خوشــــبختانه یــــا بدبختانــــه ایــــن زمینــــه و پتانســــیل در انقــــلاب بــــوده کــــه هــــم از آن «دن  آرام» خلــــق شــــود و مســــائل کردســــتان و اینهــــا را درنظــــر بگیریــــم و هــــم باتوجــــه بــــه مســــائل امــــروز جامعــــه مــــا «ظلمــــت در نیمــــروز» خلــــق بشــــود، هــــم کســــی کتابــــی مثــــل «خدایان تشنه اند» را کاملا از وجه انتقادی بنویسد. چیزهایی می خواســــتیم کــــه بخشــــی اش محقــــق شــــده و بخشــــی بــــه دلایــــل مختلــــف محقــــق نشــــده اســــت، مثــــلا می گوینــــد فرصت طلب هــــا 
اتفــــــــــــاقی که باید می افتاد

آمدنــــد، مصــــادره کردنــــد، همــــه را بیــــرون راندنــــد و گفتنــــد مــــا انقلابــــی هســــتیم و شــــما نیســــتید. از نظــــر مــــن هرچیــــزی بــــه عنــــوان داســــتان و دربــــاره انقــــلاب بــــا همــــان تعریفــــی کــــه رویــــش اتفــــاق نظــــر هــــم نداریــــم، چــــاپ شــــد؛ داســــتان انقــــلاب تلقــــی نمی شــــود. داســــتان دارای یــــك کیفیتــــی اســــت کــــه نمــــره ای دارد و آن نمــــره نــــزد عــــوام یــــك چیــــز و نــــزد منتقــــدان یــــك چیــــز دیگــــر اســــت. بنابرایــــن کســــی کــــه کیفیــــت در آثــــارش لحــــاظ شــــده بــــه لحــــاظ کمــــی نمی شــــود داســــتانش را وارد ایــــن قضیــــه کــــرد. هنگامــــی کــــه از یــــك رمــــان حــــرف می زنیــــم و حتــــی از آن تعریــــف بیــــرون می آوریــــم، منظــــور رمانــــی اســــت کــــه تاثیرگــــذار و تثبیــــت شــــده اســــت. مثــــلا رئالیســــم جادویــــی آیــــا محــــدود بــــه مارکــــز بــــود؟ پــــس چــــرا بــــه نــــام او تثبیــــت شــــد؟ چــــرا بــــه نــــام غلامحســــین ســــاعدی مــــا در «عــــزاداران بیــــل» کــــه دو داســــتان این طــــوری و عجیــــب و غریــــب دارد - آدمــــی کــــه مــــرض ســــیری ناپذیری دارد و هــــی می خــــورد و شــــکل عــــوض می کنــــد و آخــــر تبدیــــل بــــه حیوانــــی می شــــود کــــه معلــــوم نیســــت چیســــت - چــــرا بــــا این کــــه نویســــنده خیلــــی خوبــــی اســــت، بــــه نــــام او تثبیــــت نشــــد. ماننــــد مضامینــــی کــــه درمــــورد حافــــظ می گوینــــد کــــه کرمانــــی و خیلی هــــای دیگــــر هــــم کار کرده انــــد، امــــا حافــــظ آنقــــدر بــــا قــــدرت کار کــــرده کــــه بــــه نــــام او شــــده اســــت. چــــه انقــــلاب باشــــد و چــــه جنــــگ، نــــوع نــــگاه مــــن ایــــن اســــت کــــه مخاطــــب، کســــی کــــه آثــــار مــــا را می خوانــــد، یــــك انتظــــاری از اثــــر دارد؛ در واقــــع از شــــما داســــتان انقــــلاب و جنگــــی پذیرفتــــه می شــــود کــــه مابــــه ازای بیرونــــی آن هــــم یــــا وجــــود داشــــته باشــــد یــــا احتمال وجودش باشــــد. ایــــن در واقع قراردادی اســــت کــــه نویســــنده یــــا هنرمنــــد مجبــــور بــــه رعایــــت آن بــــا مخاطــــب اســــت. جایی کــــه ایــــن قــــرارداد رعایت شــــده آثــــار موفــــق بوده انــــد و جایــــی کــــه ایــــن قــــرارداد رعایــــت نشــــده، در واقــــع آثــــار موفــــق نبوده انــــد. ذات نوشــــتن تجربه خــــواه اســــت و نویســــندگان شــــاخص در کل دنیــــا بــــرای بــــه دســــت آوردن تجربــــه بــــه ســــمت آن می رونــــد. بــــه عنــــوان نمونــــه نویســــنده ای کــــه هیــــچ ربطــــی بــــه انقــــلاب شــــوروی نــــدارد، بــــه آنجــــا مــــی رود و کتــــاب می نویســــد، بــــرای این کــــه تجربه هــــا را بــــه دســــت بیــــاورد. بزرگ تریــــن نویســــندگان مــــا هنــــوز 
هــــم تجربه هایشــــان را از جنــــگ جهانــــی اول و دوم و انقلاب هــــا می گوینــــد. مثــــلا در اســــپانیا اتفاقــــی می افتــــد و همینگــــوی از آمریــــکا و وانــــدرو از فرانســــه و جــــورج اورول از انگلیــــس می رونــــد و رمــــان می نویســــند. امــــا اینجــــا نمی خواهــــد بــــروی بــــه ســــمت اتفــــاق، اینجــــا اتفــــاق بــــه ســــمت تــــو آمــــده و ایــــن یــــك امــــکان اســــت. حادثــــه بــــه ســــمت نویســــنده می آیــــد. همینگــــوی بایــــد از آمریــــکا بــــه فرانســــه می رفــــت و در آنجــــا مجــــروح می شــــد تــــا رمــــان «وداع بــــا اســــلحه» در بیایــــد، امــــا اینجــــا همــــه چیــــز هســــت، اگــــر جنگــــش را می خواهنــــد تجربــــه کننــــد لازم اســــت یــــك کــــم برونــــد خطــــر کننــــد و ســــایر مــــواردش هــــم در دســــترس اســــت. نمی خواهــــم وارد بحــــث خروجــــی اش بشــــوم. ایــــن امــــکان بــــه هــــر حــــال باعــــث شــــد کــــه افــــراد زیــــادی بنویســــند. البتــــه هــــر گــــردی گــــردو نیســــت، شــــما بــــا کمیــــت نمی توانیــــد بگوییــــد کــــه یــــك چیــــزی تاســــیس شــــد و تمــــام. بلکــــه کیفیــــت اســــت کــــه یــــك چیــــزی را تثبیــــت می کنــــد یــــا نمی کنــــد. از نظــــر مــــن در خیلــــی از عرصه هــــا ادبیــــات خــــوب پرورانــــده نشــــده و بــــه نقطــــه اوج نرســــیده و آن کیفیــــت لازم لحــــاظ نشــــده اســــت. ایــــن موضــــوع در مــــورد ادبیــــات جنــــگ کمتــــر و در مــــورد ادبیــــات انقــــلاب بیشــــتر اســــت کــــه دلایــــل آن مختلــــف و مبســــوط هســــتند. ایــــن لطیفــــه را همــــه دوســــتان شــــنیده اند کــــه مادربزرگــــی بــــرای نــــوه اش لالایــــی می گفــــت تــــا او خوابــــش ببــــرد. بچــــه هــــم خوابش می آمــــد و آخــــرش گفــــت مادربــــزرگ اگــــر می شــــود لالایــــی 
نگــــو تــــا مــــن خوابــــم ببــــرد. در بحــــث مدیــــران و دخالــــت مدیــــران و مســــائلی از ایــــن دســــت هــــم قضیــــه همین گونــــه اســــت. امــــا الان دیگــــر فقــــط گفتــــن ایــــن حــــرف کفایــــت نمی کنــــد کــــه دســــت نگــــه داریــــد، کمــــك نمی خواهیــــم، چراکــــه به شــــدت وارد عمــــل شــــده اند و ســــورنا را از ســــر گشــــادش می زننــــد و وارونــــه کاری می کننــــد. رمــــان را از ســــر ناامیــــدی کنــــار می زننــــد، این کــــه می گویــــم از ســــر ناامیــــدی چــــون ذات رمــــان چیزهایــــی دارد کــــه مدیــــران مــــا درك می کننــــد و حتمــــا دوســــت دارنــــد کــــه کنــــار گذاشــــته شــــود. رمــــان جــــدی رمــــان ســــوال و تحلیــــل اســــت و خیلی هــــا ایــــن را برنمی تابنــــد و بــــدون دردســــر خواهــــد بــــود کــــه رمــــان کنــــار بــــرود و چیــــز دیگــــری جایگزینــــش شــــود. ایــــن اتفــــاق چندیــــن ســــال اســــت روی داده و به شــــدت حمایــــت می شــــود. یــــك چیــــز بینابینــــی کــــه نــــه رمــــان اســــت و نــــه خاطــــره ترویــــج می شــــود بــــه ایــــن امیــــد کــــه جــــای رمــــان را بگیــــرد. ایــــن کار محســــناتی دارد و خطراتــــی. بحــــث در ایــــن مقولــــه بســــیار مفصــــل اســــت، اگــــر بــــا تکیــــه بــــر مصادیقــــش بگویــــم کــــه ایــــن اتفــــاق تــــا حــــالا چــــه کــــرده و در آینــــده چــــه می کنــــد بایــــد بســــیار ســــخن گفــــت ولــــی فقــــط خواســــتم هشــــداری بدهــــم کــــه الان چنیــــن اتفاقــــی در حــــال رقــــم خــــوردن اســــت. رمــــان جــــای قطعیــــت نیســــت، رمــــان جــــای ســــوال اســــت و تعریــــف داستان نویســــی می گویــــد کــــه داســــتان بــــا گــــره آغــــاز می شــــود. تــــا مشــــکلی نباشــــد، داســــتانی وجــــود نــــدارد. زمانــــی در بنیــــاد جانبــــازان شــــورایی بــــه نــــام شــــورای رمــــان داشــــتند و مــــن از اعضــــای آن شــــورا بــــودم. یــــادم می آیــــد خانمــــی رمانــــی آورده بــــود و می خواســــت چــــاپ کنــــد. مــــن بــــه عنــــوان کارشــــناس 
گفتــــم کــــه ایــــن رمــــان قابــــل چــــاپ نیســــت. گفتنــــد بــــرای چــــی؟ گفتــــم چــــون مشــــکلی در آن طــــرح نمی شــــود. ایــــن خانــــم خیلــــی معتــــرض شــــد و گفــــت شــــوهر مــــن جانبــــاز اســــت و شــــغل دولتــــی دارد و ایــــن داســــتان زندگــــی ماســــت. گفتــــم خب دســــت شــــما درد نکنــــد و این خاطــــره بســــیار خوب و الگــــوی بســــیار خوبــــی اســــت ولــــی چــــون هیــــچ مشــــکلی در آن وجــــود نــــدارد، رمــــان نیســــت. خیلــــی از مدیران مــــا صورت مســــاله  ســــال از انقــــلاب گذشــــته و یــــك ۴0 را حــــذف می کننــــد. الان رمــــان در معیــــار انقــــلاب وجــــود نــــدارد. انقلابــــی کــــه مــــا معتقدیــــم این همــــه حادثــــه در آن هســــت. چهــــل عــــدد کمــــی نیســــت. اگــــر اتفاقــــی می خواســــت بیفتــــد بایــــد تــــا الان می افتــــاد. مــــن پیشــــرفت ها را قبــــول دارم و این کــــه از کجــــا شــــروع کردیــــم و بــــه کجــــا رســــیدیم. امــــا معــــدل را می گویــــم کــــه اگــــر تــــا الان اتفاقــــی نیتفــــاده از ایــــن بــــه بعــــد هــــم بــــا بخشــــنامه، برنامه هایــــی از ایــــن دســــت و تشــــریفات حتــــی در چهلمیــــن ســــال انقــــلاب هــــم روی نمی دهــــد.الان گویــــا کــــه حواشــــی خیلی وقت هــــا از متــــن مهم تــــر اســــت. مطرح تریــــن نویســــندگان در عرصه هــــای داخلــــی و بین المللی لزوما بهترین نویســــندگان ما نیستند. حواشی ای وجود داشته کــــه جــــای بحثــــش نیســــت. البتــــه حواشــــی لزومــــا منفــــی نیســــت ولــــی ایــــن را نهایتــــا می خواهــــم عــــرض کنــــم کــــه کلمــــه از جنــــس تصویــــر و تجســــم نیســــت. ســــینمای مــــا کــــه به حــــق هــــم بــــه آن افتخــــار می کنیــــم در مقایســــه بــــا ادبیــــات مــــا کــــه خیلــــی بــــه آن نقــــد دارم، نمــــره بالایــــی نــــدارد ولــــی آن دیــــده می شــــود و ایــــن دیــــده نمی شــــود. بــــه دلیــــل همیــــن مســــائل و مدیریت هایــــی اســــت کــــه داریــــم.

بیشتر بخوانید

  • اطلاعاتی از فیلم های جشنواره فجر

    اطلاعاتی از فیلم های جشنواره فجر

    معرفی فیلم های جشنواره فجر به همراه خلاصه داستان و بازیگران و کارگردان اثر:

  • ۶ کتاب دفاع مقدس که توانسته در این سال‌ها توجه مخاطبان زیادی را به خود جلب کند.

    ۶ کتاب دفاع مقدس که توانسته در این سال‌ها توجه مخاطبان زیادی را به خود جلب کند.

    به گزارش خبرنگار حوزه ادبیات گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان؛ حال این روز‌های شهر، حال فداکاری و رشادت است چه در دشت کربلا و چه در خرمشهر. در این گزارش سعی کرده ایم تا با معرفی کتاب‌هایی در زمینه دفاع مقدس با زندگی لاله‌های خرمشهر و زندگی خانواده‌های صبورشان بیشتر آشنا شویم.

  • «اینک شوکران»؛ روایتی از زندگی شهدای هشت سال جنگ تحمیلی

    «اینک شوکران»؛ روایتی از زندگی شهدای هشت سال جنگ تحمیلی

    مجموعه شش جلدی «اینک شوکران» روایتی از زندگی شهدای هشت سال جنگ تحمیلی است که توسط انتشارات روایت فتح به چاپ رسیده است.

  • تازه های نشر

    تازه های نشر

    انقـــلاب اســـلامی و دفـــاع مقـــدس، مقطعـــی مهـــم، اثرگـــذار و سرنوشـــت ســـاز در تاریـــخ درخشـــان ایـــران زمیـــن و ســـرمایه ای عظیـــم از میراث فکـــری، فرهنگـــی و تمدنی کشـــور عزیزمان اســـت که باید به درســـتی معرفی شـــود و برای نســـل های آینده محفوظ و مانـــدگار بمانـــد. مراکـــزی همچـــون مـــوزه انقـــلاب اســـلامی و دفـــاع مقـــدس کـــه ویژگی هـــای کم نظیـــر و کارکـــردی فـــرا ملـــی، فـــرا جناحـــی و فـــرا دســـتگاهی دارنـــد می تواننـــد پیشـــتاز تحقـــق ایـــن ر

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.