چهارشنبه 01 اسفند 1397 19:31

شعر دفاع مقدس در سپهر رسانه ای کشور

شعر دفاع مقدس

تهران-ایرنا- شعر دفاع مقدس به عنوان گونه ای هنری که به امر مقدس دفاع در حوزه سرزمینی و ایدئولوژیکی می پردازد، امروز از قالب کتاب فراتر رفته و پا به حوزه های رسانه ای جدید گذاشته است که این مساله نیاز به تحلیل دارد.

به گزارش گروه فرهنگی ایرنا سیر تحول شعر دفاع مقدس و نیز نحوه برخورد با ورود فضای مجازی و ضرورت استفاده از این فضای رسانه ای در حیطه ارائه این نوع شعر و برخورد شاعران با آن از جمله مباحث میزگرد روز چهارشنبه در ستاد مرکزی راهیان نور با حضور دو شاعر معاصر کشور حمیدرضا شکارسری و سعید بیابانکی بود.

**روبرویی با شعر دفاع مقدس بسته به شرایط مواجهه است
شکار سری در این نشست عنوان کرد: ابتدا باید تعریف یا باز تعریفی از شعر دفاع مقدس با توجه به زمان کنونی داشته باشیم، ساده ترین تعریف و پایه قضیه این است؛ شعری که راجع به دفاع مقدس، ویژگی‌ها و تبعات دفاع مقدس باشد شعر دفاع مقدس است، به همین سادگی. 
وی افزود: اما نزدیک شدن به این شعر با توجه به عمر چند ده ساله آن یک گونه گفتمانی می طلبد، در طول دوره ای که از شعر دفاع مقدس می گذرد با گفتمان های مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی روبرو بوده ایم که شعر دفاع مقدس هم متاثر از آن بوده و تعریف‌هایی با حد و مرز های متفاوت به آن بخشیده است.
شکارسری گفت: تحریک و تهییج و حماسی کردن صحنه در ابتدای جنگ مرحله نخست سیر تحولی این شعر است اما در حالت فرسایشی جنگ به ویژه بعد از فتح خرمشهر ویژگی های تازه ای می گیرد و از حالت محرک و تهییجی و حماسی، وجوه رمانتیک و نوستالژیک می گیرد و به تدریج اعتراضی می شود.
این شاعر کشور گفت: سال‌های انتهایی جنگ وجوه اعتراضی و توجه به ارزش های کمرنگ شده پررنگ‌تر می‌شود و وقتی جنگ به پایان می رسد قاعدتاً فکر می‌کنیم چون زمینه موضوع آن تمام شده این نوع شعر نیز به پایان رسیده است اما چنین نیست.
شکارسری افزود: چون این گونه شعر به گونه ای دفاع از مرزهای باورها و عقیده های ماست، سال‌های بعد می‌بینیم به فهم دو مفهوم جنگ و دفاع توجه می کنند، رویدادها و حوادث که در سالهای جنگ با ملاحظات اجتماعی، سیاسی و حتی امنیتی و حراستی قابل پرداختن نبوده اجازه مطرح شدن پیدا می‌کند، بنابراین بسته به اینکه در چه موقعیت و شرایطی با این شعر رو به رو میشویم ویژگی‌ها، اضلاع و کم و کیفش متفاوت می‌شود.

**رسانه های جدید به مخاطب حالت توریست می دهد
شکارسری گفت: با ظهور رسانه‌های جدید که کل شعر با هر موضوعی را تحت تاثیر گذاشته وضعیت شعر دفاع مقدس نیز امیدوار کننده می شود چون وقتی تنها به کتاب اتکا می‌کنیم خواننده کم پیدا می‌کند تیراژ کم می‌شود نسبت به گذشته که در نهایت باعث شده خواننده شعر کم شود.
وی افزود: شرایط جدید اجازه می دهد مخاطب حالت توریست داشته باشد و با رسانه های جدید در هر شرایطی به همه‌چیز دسترسی پیدا می‌کند، شرایط جدید اجازه می‌دهد رویارویی با اثر ادبی در فضای مجازی راحت تر و مطلوب‌تر اتفاق بیافتد و این در شرایطی است که مخاطب در روزگار ما کم شده و مخاطب شعر دفاع مقدس حتی بیشتر از قالب های دیگر کمتر هم شده است.
شکارسری گفت: با تمام این احوال در فرهنگ ایرانی قرارداریم که هنوز کتاب ارزش خود را از دست نداده است، موافق نیستم که زمان کتاب گذشته و ته صف ایستاده است شاید حالت لوکس تری پیدا کرده چرا که فضای مجازی راحت تر دسترسی به مفاهیم اتفاق می‌افتد و فقط شاید بتوان گفت کتاب آرمان گرایانه تر شده است.

**هنوز کتاب برای ارائه ذات شعر مناسب تر است
شکارسری افزود: شعر یک رسانه سرد است چون اطلاعات کمی به مخاطب می‌دهد و در نهایت موسیقی کلام آن هست که مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهد شعر را از این ذاتش اگر جدا نکنید فضای رسانه های امروز به پای کتاب نمی رسد.
وی ادامه داد: اساساً انتظار از شعر با انتظار از رمان متفاوت است، شعر نمی تواند تحلیلی به موضوع نگاه کند که البته امروز در فضای مجازی این مفهوم صریحتر با همراهی تصویر و موسیقی و غیره ارائه می شود و در فضای مجازی امروز همراه با مدیا ها می آید که نقش خود شعر فراموش تر می شود بنابراین هنوز کتاب برای ارایه ذات شعر مناسب تر است.

**امروز باید از لفط خوب و بد رسانه ای عبور کنیم 
شکارسری گفت بررسی سردستی در فضای مجازی نشان می دهد سایت ها و شبکه هایی که خبرها را بی‌پروا و عریان تر ارائه می دهند مخاطبان بیشتری دارند و صفحاتی که تحلیلی و طولانی‌تر به ارائه محتوا می‌پردازند مخاطبان کمتری دارند
وی افزود: اگر بپذیریم که مفهومی به عنوان شعر دفاع مقدس یک مفهوم سیاسی و اعتقادی است و پرداختن به آن یک پرداختن تحلیلی است و اصولا نمی توان عاطفی با آن برخورد کرد و بپذیریم که مفاهیم سیاسی و اعتقادی مخاطب کمتری دارند می پذیریم که این حوزه هم مخاطب کمتری دارد.
شکارسری تاکید کرد: اما امروز باید از لفظ خوب و بد و مثبت و منفی عبور کنیم و باید با شرایط همراه شویم و به مخاطب نگاه کنیم.

**فضای مجازی در دراز مدت در آفرینش ادبی هنرمند اثرگذار است
شکارسری گفت: هر پدیده ویژگی ها و آسیب هایی دارد، ارایه سریع اثر در فضای مجازی آسیب زاست اما در عین حال بی اعتنایی به توانایی های مدیا هم خود مضر است بنابراین باید از امکانات فضای مجازی استفاده کنیم.
وی افزود: وقتی مخاطب ما حتی در کوتاه مدت با این رویکرد با آثار ادبی رو به رو می شود و واکنش نشان می دهد شاعر هم تحت تأثیر قرار می گیرد پس در درازمدت در آفرینش ادبی هنرمند اثرگذار است، با کمال شوربختی و تاسف خیلی راه نجاتی متصور نیست بنابراین باید با این فضا همراه شویم و تلاشمان را برای اینکه از این طریق تفکر عمومی را همراه کنیم، انجام دهیم.
وی گفت: باید بپذیریم در این شرایط کجای مسئله و فضا قرار گرفته ایم تا نحوه برخورد را تعیین کنیم مفهوم دفاع مقدس به طور خاص و مفهوم انقلاب به طور عام خصوص وقتی چرایی برایش می گذاریم ، با مخاطب کمتری در این فضا مواجه می شود.

**بخش عمده شعر دفاع مقدس به جای چرایی به چگونگی می پردازد
بیابانکی نیز گفت: پیش از شعر دفاع مقدس باید به مفهوم کلی طرح شعر انقلاب بپردازیم هر انقلابی که با خیزش‌های عمومی همراه است یک ادبیاتی به دنبال خودش دارد خود ریشه های ادبیات انقلاب هم به 22 بهمن ربط ندارد شاید ریشه آرمانخواهی در این نوع ادبیات از مشروطیت باشد که تا به الان ادامه دارد.
وی افزود: البته میان شعر انقلاب و انقلابی تفاوت هست، وقتی انقلاب 57 پیروز شد خیلی شاید فرصت نداشت این ادبیات رسوخ پیدا کند چونن جنگ آغاز شد و به گونه ای شعر دفاع مقدس شعر انقلاب شد شاید اگر جنگ نمی شد شعر انقلاب هم راحت‌تر، به سامان تر و معقول تر راه را طی می کرد.
بیابانکی گفت: بخش عمده شعر دفاع مقدس همچون ادبیات عاشورا به چگونگی جنگ به جای چرایی می پردازد و پس از جنگ نیز شعرهای دفاع مقدس بیشتر حاوی بخش عاطفی ماجرا بودند به همین خاطر ماندگار هم شدند.
وی افزود: شاعران زمان جنگ را باید به سه دسته تقسیم کرد، شاعران خاموش که کاری نداشتند چه اتفاقی افتاده، دسته دوم بعضی طیف شاعران انقلابی بودند که مثل لشکر پیاده نظام بودند، بسیاری از نوحه های بسیار ساده که شاید ارزش ادبی هم نداشت می سرودند که کار خیلی مهمی انجام می‌دادند و نقش تهییجی داشتند و این شعرا در این دوران شکل گرفتند.
به گفته وی گروه سوم شاعران بینابین بودند که در مقابل این حرکت ایستادند و به گونه ای تقبیح و نقد کردند که شعرشان خاصیت ضد جنگ داشت.
بیابانکی افزود : جنگ وقتی تمام می‌شود ادبیات آن تازه آغاز می‌شود، بنابراین شاعران دفاع مقدس به لحاظ اجتماعی و نسبی به شاعرانی که جنگ را دیده اند و ندیده اند تقسیم می شوند که شاعران جنگ ندیده نسل جدیدی هستند که آثار ارزشمندی هم دارند.
این شاعر معاصر کشور گفت: شعر سفارش اجتماع به شاعر است و هر دهه، جامعه یک چیز را از شاعر طلب می‌کند، شعر دفاع مقدس تمام شدنی نیست اما شکل ارائه آن در دهه های مختلف متفاوت است.
بیابانکی افزود: در دهه 60 رسانه های کاغذی و تلویزیون و رادیو رسانه های اول بودند اما امروز رسانه مکتوب دورانش تمام شده و شکل رسانه ها تغییر کرده است.
وی گفت: فرق شعر با رمان در یک چیز است، رمان را هرکسی باید به طور انفرادی بخواند اما شعر این گونه نیست و سینه به سینه منتشر و نقل می شود که از طریق رسانه های جدید امکانپذیرشده است؛ امروز فضای مجازی به عنوان یک ابر رسانه آمده و بسیاری از رسانه های قدیمی را حذف کرده است.
بیابانکی گفت: از وقتی وبلاگ های فارسی در ایران شکل گرفت اکثر شاعران به طرف آن رفتند و به تدریج کتاب در آخر صف ایستاده که این ضرورت دنیای جدید است.

**شعر دفاع مقدس از موسیقی عقب مانده است
بیابانکی گفت: شعر اساساً یک هنر سرد است، در مقایسه با موسیقی و سینما، شعر و نقاشی هنرهای خاموش و سرد هستند اما در رسانه‌های جدید این هنرها در هم آمیخته می شود و مخاطب جمع جبری شعر با شاعر را میپذیرد.
وی افزود: الان مخاطب به گونه‌ای فریب می‌خورد آنقدر که فضای مجازی شعر را تخریب کرده باید گفت فاجعه ای که برای شعر در فضای مجازی در حال رخ دادن است، عجیب است.
این شاعر معاصر افزود: میان مخاطب شعر و مشتری باید مرز کشید مشتری را میشود ایجاد کرد و فریب داد و این در فضای مجازی راحت است ولی مخاطب را نمی شود به این راحتی ایجاد کرد.
بیابانکی افزود: چیزی که مجموعه فرهنگی کشور از آن غافل شده این است که شعر دفاع مقدس و انقلاب از یک مدیای مهم و تاثیرگذار به نام موسیقی کشور عقب مانده است.

**عرصه موسیقی پاپ از دفاع مقدس خالی است
بیابانکی گفت : اثرگذار ترین و جذاب ترین عرصه موسیقی، ترانه به ویژه ترانه های جوان پسند پاپ است که این عرصه امروز از ادبیات دفاع مقدس خالیست.
وی افزود: از سوی دیگر برای ارایه شعر از چهره های سنتی باید حذر کرد و به شکل های جدید رو آورد، سناریو ساختن برای شعر را امروز باید تقویت کرد و به شکل دراماتیک قصه ای و روایتی رفت، دوره چگونگی دفاع مقدس گذشته و الان دوره چرایی است اما امروز اگر بخواهیم از چرایی حرف بزنیم حذف می شویم.

**گفتن از اختلاس به زبان شعر گفتن از دفاع مقدس است
بیابانکی گفت: امروز در شرلیط بعد از جنگ قرار داریم و این فرهنگ هشت ساله در همه چیز ما اثر گذاشته و ما آن را رد نخواهیم کرد.
وی افزود: اگر امروز ما به زبان شعر از این همه فضای اداری و اختلاس بگوییم از دفاع مقدس گفته ایم که البته جسارت و حمایت بیشتری می طلبد.

بیشتر بخوانید

  • کتاب های صوتی، متفاوت از کتاب چاپی گاهی باید با گوش خواند و با چشم شنید

    کتاب های صوتی، متفاوت از کتاب چاپی گاهی باید با گوش خواند و با چشم شنید

    زمانی بود که پیامبر به یاران خود فرمودند کتاب خدا را با صوت زیبا بخوانید تا همگان بشنوند، به این ترتیب شنیدن این کتاب برای همگان میسر شد، نابینا و بینا، با سواد و بی سواد، خردسال و بزرگسال و نهایتا پرمشغله و بیکار. در طول روز زمان های زیادی را داریم برای کارهایی که موازات هم انجام می شوند؛ در حال رانندگی یا کار با سیستم رایانه ای موسیقی گوش می دهیم، در حین انجام کارهای منزل به تلویزیون نظری داریم یا رادیو هم گوش می کنیم و کارهایی از این دست. حالا اما زمینه هایی فراهم شده که چیزهای دیگری را هم تج

  • مـاهـــورا در هــور

    مـاهـــورا در هــور

    "انتهـای خیابـان سـرو" کانـون نقد فیلـم مـوزه انقـلاب اسـلامی و دفاع مقدس اسـت کـه هـر هفتـه یکشـنبه ها سـاعت 18 فیلم هایـی بـا مضامیـن انقـلاب و جنـگ را بـرای مخاطبـان پخـش می کنـد. «ماهـورا» فیلـم سـاخته ی حمیدزرگرنـژاد، همزمـان بـا اکـران عمومـی، در ایـن برنامـه نمایـش داده شـد و پـس از آن بـا حضـور منتقدیـن و چنـد تـن از عوامـل آن بـه بحـث گذاشـته شـد، آن چـه می آیـد بخش اول از خلاصـه ای اسـت از ایـن جلسـه.

  •  عکس‌های دیده نشده‌ای از جنگ تحمیلی از جبهه عراق

    عکس‌های دیده نشده‌ای از جنگ تحمیلی از جبهه عراق

    پس از آغاز جنگ تحمیلی در آخرین روزهای شهریورماه 1359 عکاسان و مستندسازان ایرانی و غیر ایرانی یگانه راویان مصور مقاومتی بودند که 8 سال به طول انجامید.

  • بررسی جایگاه خانواده در فیلم‌های جشنواره فجر سی و هفتم

    بررسی جایگاه خانواده در فیلم‌های جشنواره فجر سی و هفتم

    بانوی تهیه‌کننده سینما با اشاره به لزوم بازنمایی خانواده در آثار جشنواره فیلم فجر گفت: به اصالت خانواده معتقد هستم؛ چیزی که در آثار جشنواره فجر امسال دیده نمی‌شد.

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.