دوشنبه 12 آذر 1397 10:24

انقـــــــلاب اسلامـی دهــــــــــــــه آینــــده و نهاده‌هــای جدید

مجسمه شاه

عباس یکرنگی «شون کانری» هنر پیشهی شخصیت جیمز باند سابق، در فیلمی که داستان آن در کوبا در دوران باتیستا اتفاق میافتد، در نقش مزدوری انگلیسی ظاهر میشود و در یک صحنهی به یاد ماندنی

 عباس یکرنگی

«شون کانری» هنر پیشهی شخصیت جیمز باند سابق، در فیلمی که داستان آن در کوبا در دوران باتیستا اتفاق میافتد، در نقش مزدوری انگلیسی ظاهر میشود و در یک صحنهی به یاد ماندنی، وقتی فرماندهی ارتش حاکم مستبد به وی میگوید که :« سرگرد،  به من بگو اسلحه‌ی مورد علاقهات چیست تا برایت تهیه کنم.» پاسخ میدهد مغزها. این سخن اگرچه از زبان مزدور انگلیسی بیان میشود اما نشان میدهد بهترین نوع قدرت از کاربرد دانایی حاصل می‌شود. با این قدرت نه تنها میتوان راه خود را در پیش گرفت بلکه میتوان دیگران را واداشت که آنچه را میخواهیم انجام دهند. در شیوه‌های سنتی اعمال قدرت، بیشتر از دو فاکتور ثروت و قدرت نظامی استفاده میشد.
 این دو اگرچه همواره ملازم قدرت هستند، اما به دلایل بسیار نمیتوانند در دنیای امروز آن کارکرد گذشته را داشته باشند. بشر امروز با استفاده از فناوری اطلاعات، با انتقال سریع همهی آنچه در جهان امروز میگذرد، جهانی شیشهای را خلق کرده است که هر آنچه در پنهانترین زوایای لایههای قدرت میگذرد را نیز در جلوی چشم همگان آشکار کرده است. 
حال اگر مراد نهایی از قدرت حکومت بر افراد یک جامعه و یا جهان باشد، صاحبان قدرت مجبورند که شیوههای جدیدی را برای منقاد کردن جامعه و یا کشور خود برای تبعیت از نهادهای حکومتی بیابند. این روشهای جدید حداقل باید از دو مشخصهی لازم برخوردار باشند. 
اول بدان اندازه از منطق برخوردار باشند که بتواند مخاطبان خود را برای ادامهی آن قانع کنند و دوم سیستمهای ادارهی قدرت را طوری مدیریت کنند که با دنیای امروز هماهنگی داشته باشد. به نظر میرسد در این مسیر تکیه بر دانایی برای حاکمان آیندهی جهان شاید تنها راه ممکن باشد. شاید برای همین مسئله هم هست که اغلب دولتهای قدرتمند برای استیلای حاکمیت خود به انحای مختلف سعی دارند که از نهان مردم خود و حتی دیگر مردمان کشورهای جهان مطلع باشند. جالب اینجاست که این اطلاع که لازمهی استیلا است را  هم گسترش فناوریهای نوین ایجاد کرده است. از این منظر اگر در گذشته این نقش به رسانههای سنتی همانند رادیو، تلوزیون و مطبوعات واگذار شده بود، امروزحتی شاید نسل دوم رسانههای اجتماعی، همانند، سایتهای جستوجوگر...،  کم کم از گردونه خارج شدهاند و نمیتوانند در برآورده کردن این مهم آنچنان که باید به حاکمان جهان کمک کنند.  و  این نقش به شبکههای اجتماعی واگذار شده است.
گسترش شبکههای اجتماعی با امکانات دوسویهای که برای بشر فراهم کرده عملا به یکی از اصلیترین نهادههای قدرت تبدیل شده است. به طوری که تنها از طریق این شبکههای جهانی است که حاکمان از نهایت  و کنه وجود مردمان مطلع میشوند و میتوانند برای ادامهی قدرت خود، برنامهریزی داشته باشند.
 پُر واضح است که چنین تدارکی از گسترش قدرت، میتواند شیوههای جدید اقتصادی و حتی فرهنگی و اجتماعی را به همراه داشته باشد؛ چنانکه دارد. چنانکه امروز شاید بیشترین سهم از تجارت جهانی در سطح فضای مجازی انجام میگیرد. شیوههای منسوخ فروشگاهداری سنتی جای خود را به کلان فروشگاههایی همچون آمازون و ... داده است که در آن دیگر هیچ یک از آن محدودیتهای گذشته وجود ندارد. از این منظر در آیندهای نزدیک نه تنها ما دیگر بسیاری از مراکز اقتصادی، اجتماعی، تجاری و ... را نخواهیم داشت،  بلکه شیوههای آموزشی نیز به شدت متحول شده و چه بسا دیگر حتی از دانشگاه و  مدرسه نیز به شکل سنتی آن خبری نباشد. 
از این رهیافت کنترل دانایی معمای دشوار منازعهی جهانی قدرت  در هر نهاد انسانی است. اما آیا پایههای قدرتی که بر مبنای دانایی بنا نهاده شده است ما را به سوی عدالت نیز سوق میدهد و جهان عاری از خشونت خواهد بود، چه همانطور که در مقدمه گفتیم، دانایی دو مولفهی دیگر ایجاد حاکمیت یعنی ثروت و اسلحه و زور را به شیوههای سنتی منسوخ کرده است. شاید بهترین پاسخ برای این پرسش سخنی از نیچه باشد، این فیلسوف آلمانی که شاید نخستین کسی است که دنیای امروز را پیش بینی کرده، از وقوع فجایع بزرگتر و خوبیهای بزرگتر در این جهان خبر میدهد. با این مقدمه که گفته آمد، هر تحلیلی از دههی آینده انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی، باید مبتنی بر این واقعیت باشد که ما تا چه خود را برای ورود به چنین جهانی آماده میکنیم. جهانی که کمترین قرابت را با زیستجهان گذشتهی ما دارد. بنابراین دههی آینده باید دههی بازتعریف و احیای نهادههایی از قدرت باشد که با لوازم دنیای امروز مناسبت  و در برابر هجمه‌های آن تاب‌آوری داشته باشد. 
ناگفته پیداست که یکی از مهمترین نهادها در این بازتعریف که باید مورد باز تعریف مجدد قرار گیرد آموزش و پرورش ماست. بازسازی و بازتعریف این نهاد که نقش محوری را در تسریع کلیهی حرکتهای بعدی جامعه فراهم میکند باید به گونهای باشد که تمامی فاکتورهای دنیای جدید برای آن درنظر گرفته شده باشد. 
فیالمثل اگر در گذشته حتی نیمنگاهی به رسانه در مباحث آموزشی ما نمیشد امروز مبحث رسانههای جدید باید از بالاترین اولویت برخوردار باشد. در آموزش و پرورشی که در ان دآنشآموزان را برای ورود به دنیای جدید آماده میکند، لاجرم باید به اندازهی سرعت تحول دنیای امروز گزینه برای ورود به مباحث تعریف شده باشد. 
و آن آموزش و پرورشی که تنها محدود به چند رشتهی خاص است شاید جز سکون و ایستایی برای نسل آینده هیچ فایدهی دیگری نداشته باشد.
پُر واضح است که از چنین منظری دیگر بخشهای حاکمیتی نیز ناگزیر به یک تحول ساختاری برای آمادگی در برابر مقتضیات دنیای امروز خواهند بود. چرا که نه تنها بقا و دوام جمهوری اسلامی مستلزم درک دنیای آینده و تدبیر ساز وکارهای متناسب است، بلکه این ساز وکارها اگر بخواهد برآورندهی اهداف انقلاب، که رسیدن به عدالت اجتماعی و پیادهسازی شریعت نبوی باشد، لاجرم باید مبانی نظری آن در چنین بستری تعریف گردد. تنها در سایهی چنان تدابیری است که میتوانیم از مخاطرات آینده در امان بمانیم و هویت فرهنگی و ملی خود را حفظ کنیم.   

بیشتر بخوانید

  • دفاع فقهی فقـه دفـاعی

    دفاع فقهی فقـه دفـاعی

    به طور قطع اندیشه دفاعی امام دارای یک چارچوب، سیستم و کلیت جامع است. دفاع در اندیشه امام خمینی (ره) ماهیتی الهی و انسانی دارد. ایشان در اندیشۀ دفاعی خود رویکرد کاملاً دینی را برگزیده و روح مبارزه و حفظ انگیزۀ دفاعی را تبلور آرمان‌های دین و دینداری می‌دانند. در دیدگاه امام (ره)، دفاع؛ واکنش مشروع انسان برای تضمین حیات مادی و معنوی حفظ کرامت و شرف انسانی خویش در برابر عوامل مهاجم است که تکلیفی است واجب و الهی. ‌اندیشه‌های دفاعی ایشان محصور در مرزها نیست، آنچه که برای ایشان در بالاترین درجه اهمیت ق

  • سه سال رزم؛ تقریبا با هیچ

    سه سال رزم؛ تقریبا با هیچ

    برخورد ارتش تا مرز فروپاشی رفته و سپاه تازه تاسیس در ابتدای جنگ و سال‌های اول انقلاب با تهاجم عراق و فتنه‌های داخلی، داستان‌هایی پرتپش و روایت‌هایی جذاب را در خود نهفته دارد. این‌که چه‌طور توانستیم ...

  • چهـل‌سـالگی؛ هنگامه‌ محـاسبه شعر انقلاب

    چهـل‌سـالگی؛ هنگامه‌ محـاسبه شعر انقلاب

    صحبت از دفتر پرترانه‌ای است كه به قول شادروان قیصر امین‌پور در كوچه آفتاب پیدا شده است؛ شعر انقلاب اسلامی. ما 40 سال از پیروزی انقلاب را پشت سر گذاشتیم و درواقع از بین هنرهای موجود تنها شعر است كه از اولین روزهای انقلاب و حتی پیش از انقلاب در میدان بوده و ...

  • شعر؛ مهم‌ترین رسانه انقلاب

    شعر؛ مهم‌ترین رسانه انقلاب

    سحرگه رهروی در سرزمینی همی گفت این معما با قرینی كه ‌ای صوفی شراب آن‌گه شود صاف كه در شیشه بماند اربعینی

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.