سه شنبه 02 بهمن 1397 23:45

هویت یابی برای رمان انقلاب

هویت یابی برای رمان انقلاب

موضــــوع داســــتان انقــــلاب را می توانیــــم بــــه دو بخــــش تقســــیم کنیــــم، ابتــــدا داســــتان هایی بــــا موضــــوع انقــــلاب کــــه جنــــگ در ذیــــل آن قــــرار می گیــــرد و دیگــــری داســــتان هایی کــــه می توانیــــم گفتمــــان انقــــلاب را در آن مشــــاهده کنیــــم. بــــه گمــــان مــــن و البتــــه باتوجه بــــه آمــــار، قطعــــا داســــتان های فراوانی بــــا موضــــوع انقلاب و به ویــــژه جنگ کــــه بلافاصله بعــــد از انقلاب بــــا آن پیونــــد می خورد، در ادبیــــا

موضــــوع داســــتان انقــــلاب را می توانیــــم بــــه دو بخــــش تقســــیم کنیــــم، ابتــــدا داســــتان هایی بــــا موضــــوع انقــــلاب کــــه جنــــگ در ذیــــل آن قــــرار می گیــــرد و دیگــــری داســــتان هایی کــــه می توانیــــم گفتمــــان انقــــلاب را در آن مشــــاهده کنیــــم. بــــه گمــــان مــــن و البتــــه باتوجه بــــه آمــــار، قطعــــا داســــتان های فراوانی بــــا موضــــوع انقلاب و به ویــــژه جنگ کــــه بلافاصله بعــــد از انقلاب بــــا آن پیونــــد می خورد، در ادبیــــات مــــا شــــکل گرفتــــه اســــت. ولــــی واقعیــــت ایــــن اســــت
کــــه گفتمــــان رســــمی  انقــــلاب اســــلامی بــــه گفتمانــــی مســــلط در ادبیــــات داســــتانی مــــا تبدیــــل نشــــده و اگــــر لازم باشــــد می توانیــــم بــــه ایــــن  موضــــوع کــــه چــــرا بــــه گفتمــــان مســــلطی تبدیــــل نشــــده اســــت، بپردازیــــم. زمینه های اجتماعی و ادبی به هم پیوســــته اند و خلق الساعه نیســــتند. مشــــروطیت، رفتن رضاشــــاه، دوران مصــــدق و کودتای  مــــرداد اینهــــا همه زمینه هــــای انقلاب اســــت. گفتمان مســــلط 28 بــــا گفتمــــان چــــپ و 20ادبیــــات مــــا پیــــش از انقــــلاب و در دهــــه مارکسیســــت تشــــکیل می شــــود کــــه برجســــته ترین خصیصــــه آن عدالت خواهــــی اســــت. مــــن بــــه این کــــه گروه هــــای سیاســــی - مارکسیســــتی شــــعار و عمل شــــان یکــــی بــــود یــــا نــــه، کاری نــــدارم. نشــــانه ای کــــه شــــما در ادبیــــات چــــپ مشــــاهده می کنیــــد، عدالت طلبــــی اســــت. یعنــــی بخــــش عظیمــــی از جامعــــه مــــورد ســــتم قــــرار گرفتــــه و بایــــد شــــرایط بــــه نفــــع ســــتمدیدگان تغییــــر کنــــد. در نگاهــــی بــــه
ادبیات بعــــد از انقــــلاب مشــــاهده م یکنیم کــــه همچنان ایــــن گفتمان جریــــان دارد و اتفاقــــا یکــــی از نشــــانه های گفتمــــان انقــــلاب اســــلامی کــــه بــــا نــــگاه چــــپ مشــــترك اســــت، همیــــن عدالت خواهــــی و رفتــــن بــــه ســــمت عدالــــت اجتماعــــی اســــت. اینهــــا را می توانیــــم در ادبیــــات پیــــش و پــــس از انقــــلاب بازیابــــی کنیــــم. اگــــر براســــاس نشانه شناســــی داســــتان های احمــــد محمــــود، جــــلال آل احمــــد، ســــیمین دانشــــور و دیگــــران را بررســــی کنیــــد، آثــــار آن را می  توانیــــد ببینیــــد. قبــــل از پرداختــــن بــــه ایــــن مســــاله کــــه چــــرا گفتمــــان انقــــلاب اســــلامی بــــه گفتمــــان مســــلط ادبیــــات تبدیــــل نشــــد، بایــــد اشــــاره کنــــم کــــه ایــــن مســــاله تئــــوری اســــت و تحقیــــق و پژوهــــش مســــتندی اخیــــرا انجــــام نشــــده اســــت. یکــــی از ضعف هــــای مــــا در همــــه زمینه هــــا ایــــن اســــت کــــه پژوهش هــــای درســــتی در موضوعــــات نداریــــم و فقــــط تئــــوری طرح م یکنیــــم. همانطــــور کــــه می دانیــــد رمــــان حاصــــل نوعــــی فرهنــــگ اروپایــــی - بعــــد از دوره روشــــنگری و بویــــژه بعــــد از مدرنیتــــه - اســــت. البته ما نمونه های شــــبیه به آن یعنی اســــطوره، قصــــه و حتی رمانس داشــــته ایم. رمــــان حاصــــل دوره ای اســــت کــــه بشــــر از قطعیــــت نســــبت بــــه خــــودش و جهــــان پیرامونــــش بــــه تردیــــد می رســــد و نگاهــــش بــــه زندگــــی و جهــــان تغییــــر م یکنــــد. اگــــر انســــان پیــــش از عصــــر روشــــنگری احســــاس می کــــرد در جهــــان موجــــود گذرایــــی اســــت و بعــــد در جــــای دیگــــری بــــه زندگــــی ادامــــه خواهــــد داد، بعــــد از آن تغییــــر می کنــــد و خــــود را موجــــودی مانــــدگار در جهــــان می بینــــد، بــــرای آن تــــلاش م یکنــــد و بــــه لــــذت مــــادی از زندگــــی  اش توجــــه بیشــــتری م یکنــــد. اینهــــا را کــــه کنــــار هــــم می گذاریــــم، درمی یابیــــم هنــــر رمــــان پیوســــتگی عجیبــــی بــــا  دارد.2۱ و بعــــد در قــــرن 20 تــــا قــــرن ۱6ایــــن تغییــــر اندیشــــه بشــــر از قــــرن  ببینید بحــــث من گفتمانی اســــت. این تاکید به خاطر اشــــتباهاتی اســــت کــــه بعضی وقت ها راجــــع بــــه مباحــــث صــــورت می گیرد. گفتمانــــی کــــه لااقــــل بــــه گفتمــــان رســــمی انقــــلاب اســــلامی منجــــر می شــــود. می دانیــــد گفتمان هــــای متعــــددی در انقــــلاب وجــــود داشــــت و بعــــد از تشــــکیل جمهــــوری اســــلامی؛ نظامــــی بــــر ایــــن گفتمان شــــکل گرفــــت، ایــــن گفتمــــان یــــك ســــری خصوصیت هــــای مشــــخص در خــــودش دارد کــــه بــــا تغییر بعــــد از عصــــر روشــــنگری در اروپا ســــازگاری ندارد.مثــــل همــــان نگاهــــی کــــه پیــــش از مدرنیتــــه نســــبت بــــه انســــان و هدف او در جهــــان، وجود داشــــت. خود کســــانی کــــه گفتمــــان انقلاب اســــلامی را حمــــل، بیــــان و مطــــرح م یکننــــد، اذعــــان دارنــــد کــــه مــــا بــــه دنبــــال آن چیــــزی کــــه غــــرب بیــــان می کنــــد یــــا چیــــزی کــــه مــــن بــــه آن می گویــــم روشــــنگری یــــا مدرنیتــــه نیســــتیم.بنابراین وقتــــی شــــما وارد نوشــــتن داســــتان بــــه معنــــای بازآفرینــــی تجربــــه زیســــتن در یــــك متــــن می شــــوید، ایــــن مســــاله تاثیــــر خــــودش را می گــــذارد. مثــــلا نــــگاه بــــه زن، نــــگاه بــــه لــــذت از زندگــــی، عنصــــر تردیــــد و... اینهــــا در یــــك نــــگاه گفتمانــــی پیــــش از مدرنیســــتی و ســــنت گرا جایگاهــــی پیــــدا نمی کنــــد. در یــــك داســــتان ژانــــر انقــــلاب می تــــوان درمــــورد درگیــــری بــــا ســــاواك، زنــــدان و زندانی  هــــای سیاســــی و چیزهایــــی از ایــــن دســــت کــــه مثــــلا آقــــای براهنــــی در کارهایــــش بــــه آن می پــــردازد، نوشــــت. ولــــی مســــاله ایــــن اســــت کــــه آیــــا یــــک گفتمــــان تــــازه بــــه وجــــود آورده ایــــم یــــا همــــان گفتمــــان مدرنیســــتی غربــــی بــــا موضــــوع انقــــلاب اســــت. در مجمــــوع گفتمــــان چــــپ بــــه عنــــوان یــــک گفتمــــان ایدئولوژیــــک در پیــــش از انقــــلاب بــــر ادبیــــات مــــا تســــلط داشــــت. ایــــن گفتمــــان بــــه جــــای این کــــه درپــــی کشــــف تــــازه ای باشــــد، در بیشــــتر کارهــــا بــــه دنبــــال ایــــن بــــود تــــا اندیشــــه ای را در قالــــب ادبیــــات بــــه خواننــــده تحمیــــل کنــــد. چیــــزی کــــه رمــــان مــــدرن دنبالــــش اســــت و مهم تریــــن دلیلــــش ایــــن اســــت کــــه گفتمــــان چــــپ از دل مدرنیســــم و دل اندیشــــه غربــــی بــــه وجــــود می آیــــد. گفتمــــان اندیشــــه مارکسیســــتی متعلــــق بــــه دنیــــای مــــدرن اســــت و بنابرایــــن نشــــانه های ادبیــــات مــــدرن در آن هســــت، ولــــی انقــــلاب اســــلامی بــــه ســــبب این کــــه کامــــلا از نظــــر ذهنــــی متعلــــق بــــه پیــــش از ایــــن دوره اســــت، وقتــــی بــــا کارهایــــی مثــــل رمــــان مواجــــه می شــــود، بــــه مشــــکل می خورد.البتــــه گفتمــــان چــــپ بعــــد از انقــــلاب بویــــژه در موضــــوع عدالت طلبــــی توســــعه پیــــدا می کنــــد و بــــا گفتمــــان انقــــلاب اســــلامی همپوشــــانی دارد. ایــــن گفتمــــان هنــــوز  بــــه بعــــد - براســــاس یــــك 70 هــــم حضــــور دارد، امــــا به ویــــژه از دهــــه تئــــوری می گویــــم و پژوهشــــی در ایــــن مــــورد انجــــام نشــــده - گفتمــــان نئولیبرالیســــتی جایگاهی پیدا کرده و به ادبیات ما مســــلط می شود. نشــــانه های آن تردیــــد، عــــدم قطعیــــت، پشــــت کــــردن بــــه گذشــــته و اذعــــان بــــه بی هویتــــی اســــت. وقتــــی گفتمانــــی تســــلط پیــــدا می کنــــد، حتمــــا عناصــــری از گفتمــــان قبلــــی در آن هســــت. امــــا تصــــور می کنــــم ایــــن موضــــوع از گفتمــــان چــــپ بــــه ســــمت نئولیبرالیســــت در حــــال شــــیفت کــــردن اســــت. رمــــان یــــك دانــــش اســــت. دانشــــی مســــتقل کــــه خــــود از طریــــق روایت بــــه دنبــــال کشــــف اســــت. درســــت ماننــــد یــــك شــــیمیدان، فیلســــوف یــــا روانشــــناس. پــــس اگــــر قــــرار باشــــد از آن هــــا ارتــــزاق کنــــد چیــــزی از آن برنخواهــــد آمــــد. بایــــد نــــگاه بــــه ادبیــــات بــــه عنــــوان یــــک دانــــش مســــتقل باشــــد، امــــا دانشــــی کــــه  هنــــر اســــت و از طریــــق روایــــت در یــــك مــــورد خــــاص کــــه شــــخصیت داســــتانی اســــت، صحبــــت می کنــــد. بحثــــی کــــه راجــــع بــــه داســــتان انقــــلاب اســــلامی کــــردم و بــــر آن تاکیــــد دارم ایــــن اســــت کــــه گفتمان هــــا بــــه اصالــــت انقــــلاب نزدیك ترنــــد. مــــا گذشــــته را رد نمی کنیــــم امــــا در ادبیــــات نبایــــد بــــه دنبــــال هویت یابــــی در گذشــــته و پیــــش از مدرنســــیم باشــــیم.

بیشتر بخوانید

  • تاثیر فرهنگ عاشورا در دفاع مقدس

    تاثیر فرهنگ عاشورا در دفاع مقدس

    در دفاع مقدس فرهنگ عاشورا تبدیل به تجربه زیستی مردم شد. جنبه های مصیبت محور و به عبارتی دیگر سوز و گداز عاشورا به جنبه های حماسی آن تبدیل گردید. گویی با دفاع مقدس مضامین عمیق معرفتی عاشورا در تاریخ ایران اتفاق افتاد. از بچه شش ماهه تا پیرمرد هفتاد ساله، اقشار مختلف شهری و روستایی و گرایش های مختلف فکری در این جنگ مشارکت داشتند و امام با استفاده از قدرت معنوی عاشورا، این واقعه عظیم را به صحنه زندگی روزمره مردم آورد.

  • دفاع مقدس در کلام رهبری

    دفاع مقدس در کلام رهبری

    هفته دفاع مقدس نمودار مجموعه‌ای از برجسته‌ترین افتخارات ملت ایران در دفاع از مرزهای میهن اسلامی و جانفشانی دلاورانه در پای پرچم برافراشته اسلام و قرآن است. در این مجموعه تابناک، درخشنده‌ترین و نفیس‌ترین نگین گرانبها یاد و خاطره شهیدان است. آنها جوانان و جوانمردان رشید و پاک سرشتی بودند که با آگاهی و درک والای خود موقعیت حساس کشور را تشخیص دادند و وظیفه‌ی بزرگ جهاد در راه خدا را مشتاقانه پذیرا شدند. هر ملتی که چنین دلاوران آگاه و شجاعی را در دامان خود پرورده باشد حق دارد به آنان ببالد و آنان را ا

  • جنگ روانی در جنگ تحمیلی

    جنگ روانی در جنگ تحمیلی

    جنگ روانی : جنگ روانی به معنای استفاده طراحی و برنامه ریزی شده از تبلیغات و دیگر اعمالی است در زما ن جنگ یا صلح به منظور تاثیر گذاری بر رفتار و كردار دشمن، گروه بی طرف یا گروههای خودی به منظور پشتیبانی واز اهداف و مقاصد است سابقه جنگ روانی: سابقه جنگ روانی به ۵۰۰ سال فبل از میلاد بر می گردد كه "سن تزو"كتابی به نام "هنر جنگ "نوشت و به اصل غافلگیری و استفاده از ابزاری مثل علامتها ،طبلها ،درفش وپرچم و … اشاره كرد.

  • سیر تاریخی ادبیات انقلاب

    سیر تاریخی ادبیات انقلاب

    قــــرار بــــر ایــــن اســــت کــــه در ارتبــــاط بــــا بررســــی ۴0 ســــال ادبیــــات داســــتانی، فراز و فــــرود، تاثیرات انقــــلاب اســــلامی و تاثیرات دفاع مقــــدس بحــــث شــــود. این کــــه آیــــا گفتمــــان انقــــلاب اســــلامی بــــر ادبیــــات داســــتانی حاکــــم اســــت؟ اگــــر نیســــت چــــرا و اگــــر هســــت چــــرا و آیــــا گونــــه ای بــــه نــــام ادبیــــات داســــتانی انقــــلاب اســــلامی امــــروز پــــا گرفتــــه اســــت یــــا نــــه.

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.