پنجشنبه 28 تیر 1397 13:14

استراتژی امنیت ملی در دوران دفاع مقدس

جعفری

مقابله با تهدیدهای دشمن باید متناسب با منابع ملی و با توجه به اهداف و استراتژی‌های دشمن و استفاده از ابزارهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی طراحی شود.

محمود علیزاده‌طباطبایی . مدیر امور دفاعی سازمان برنامه‌وبودجه دوران جنگ

ارتش نوین ایران با هدف برقراری نظم و امنیت در داخل کشور توسط رضاشاه و با حمایت و هدایت انگلیسی‌ها تشکیل شد و از بدو تشکیل تا پیروزی انقلاب، همیشه ارتش در سرکوب شورش‌های داخلی موفق عمل کرده؛ چه در دوران رضاشاه و چه در دوران محمدرضا، از جنبش‌های جنگل، خراسان، خوزستان، کردستان، آذربایجان و بلوچستان گرفته تا سرکوب ایلات و عشایر قشقایی و بختیاری. حتی ارتش در ماموریت‌های خارج از مرز نیز کاربردش سرکوب جنبش‌های چریکی بوده مثل «عملیات ظفار» که چریک‌های مارکسیست را که در مقابل حکومت عمان قد علم کرده بودند سرکوب کرد. هنوز حکومت عمان خود را مدیون ارتش ایران می‌داند و از معدود کشورهای عربی است که رابطه دوستانه خود را با ایران در هر شرایطی حفظ کرده است. درایت و تدبیر امام بود که توانست چنین ارتشی را در کنار مردم قرار دهد و در طول بیش از یک‌سال مواجهه ارتش تا بن دندان مسلح شاهنشاهی با مردم بی‌دفاع، تعداد کشته‌ها به دو هزار نفر هم نرسید یعنی کمتر از کشتار یک روز ارتش سوریه و مصر و ... و ارتش نجابت خود در طول انقلاب را مدیون روش تربیتی امام بود. هجوم گسترده ارتش عراق در ٣١ شهریور ١٣٥٩ در وضعیتی انجام گرفت که ارتش، به‌خصوص نیروی زمینی، به دلیل تنش‌ها و پاکسازی‌های ناشی از انقلاب از از انسجام و کارآیی‌ کافی برخوردار نبود و هنوز نیروهای مردمی سازماندهی نشده بودند و سپاه نیز با بحران‌های امنیتی و آشوب‌های داخلی سال‌های ٦٠-٥٨ درگیر و هدف از تشکیل سپاه نیز مقابله با ضدانقلاب بود و سپاه آمادگی مقابله با تهاجم گسترده نظامی ارتش عراق را نداشت. ماه‌های اولیه جنگ، نیروی هوایی و هوانیروز بودند که با نیروی زمینی عراق می‌جنگیدند و  در دشت خوزستان تانک‌های عراقی را شکار می‌کردند و بالاخره توانستند با تلفات سنگین جلو پیشروی نیروهای عراقی و سقوط خوزستان را بگیرند. به جرات می‌توان ادعا کرد اگر جسارت فرماندهی وقت نیروی هوایی شهید سرتیپ فکوری و شجاعت خلبانان نبود - که با علم به وجود موشک‌های پیشرفته ضدهوایی روسی که در اختیار واحدهای پدافند هوایی عراق قرار داشت، لحظه‌ای از سرکوب دشمن متجاوز درنگ نکردند و در این راه ده‌ها شهید تقدیم انقلاب کردند - سرنوشت جنگ به نحو دیگری رقم خورده بود. در شروع تجاوز عراق و قبل از اصلاح قانون اساسی تصمیم‌گیری‌های کلان نظامی به عهده شورایعالی دفاع بود که به استناد بند ج قسمت سوم اصل یکصدودهم متشکل از رییس‌جمهور، نخست‌وزیر، وزیر دفاع، رییس ستاد مشترک، فرمانده کل سپاه و دو مشاور به تعیین رهبر بود که این شورا در تصمیم‌گیری‌های خود عمدتا براساس موازین نظامی عمل می‌کرد ولی با اصلاح قانون اساسی و تشکیل شورایعالی امنیت ملی متشکل از روسای سه قوه، و نیز ستاد کل نیروهای مسلح، مسوول امور برنامه‌وبودجه، دو نماینده به انتخاب مقام رهبری و وزرای امور خارجه، کشور و اطلاعات، تصمیم‌گیری‌ها مبتنی بر منابع انجام می‌گیرد و همه فشارها را نظامیان تحمل نمی‌کنند.  

مشکل عمده نیروهای مسلح در دوران دفاع مقدس نداشتن استراتژی نظامی بود، سابقه امر بیانگر این واقعیت است که در رژیم گذشته هم ارتش بدون داشتن استراتژی اقدام به خریدهای گسترده نظامی کرده است اداره مستشاری ستاد ارتش در گزارشی به رییس ستاد از او می‌خواهد قبل از تصمیم به خریدهای تسلیحاتی، استراتژی نظامی کشور را تدوین کند و توصیه می‌کند برای تدوین استراتژی باید سیاست‌های کلی یا رهنمودهای اصلی ارایه شود که ستاد اعلام می‌کند رهنمودهای اصلی را باید از گفتار و نوشتار اعلیحضرت استخراج کرد و اداره مستشاری در پاسخ توضیح می‌دهد که استراتژی امنیت ملی باید توسط کارشناسان تدوین و به تصویب شاه برسد، ولی زمان به سرعت می‌گذرد و با وجود اینکه مقدمات تشکیل دانشگاه امنیت ملی فراهم می‌شود ولی تا زمان سقوط رژیم شاه و با وجود خریدهای عمده نظامی، استراتژی نظامی تدوین نمی‌شود. مطالعاتی که در دهه ٦٠ در سازمان برنامه‌وبودجه با حضور کارشناسان متخصص نظامی انجام شد و تحت عنوان نظام طرح‌ریزی، برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی دفاعی منتشر شد اولین اقدام عمده در زمینه مفاهیم ‌و تدوین استراتژی دفاعی بود. ما تا ندانیم که دشمن کیست و تهدیدات کدام است نمی‌توانیم راه‌های مقابله با تهدید را شناسایی‌کنیم.

مقابله با تهدیدهای دشمن باید متناسب با منابع ملی و با توجه به اهداف و استراتژی‌های دشمن و استفاده از ابزارهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی طراحی شود. در منطقه استراتژیک خاورمیانه انقلابی رخ داده که عموم مردمش به نوعی از غرب زده شده و یا احساس بی‌هویتی نسبت به غرب دارند و برای آنها این باور وجود دارد که غرب آمده است اموالشان را دزیده، نفتشان را برده و آنها را غیرمتمدن می‌داند، این انقلاب می‌تواند به خطری بزرگ برای نظم موجود جهانی تبدیل شود، شعار این انقلاب «نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی» و به آن معناست که در نظم موجود که یک قدرت کمونیستی و یک قدرت سرمایه‌داری وجود دارد ایران می‌خواهد به آن قدرت سومی تبدیل شود. طبیعی است چنین هدفی برای کشوری که برای نیازهای تغذیه روزانه وابسته به خارج است دور از دسترس به نظر می‌رسد ولی طرح چنین ادعایی هم خطری بزرگ برای نظم موجود جهانی است. اصل یازدهم قانون اساسی اتحاد و ائتلاف ملل اسلامی و ایجاد وحدت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام را هدف قرار داده است.

 پس این انقلاب، انقلابی برای ایجاد یک حکومت ملی نیست و قطعا انقلاب کمونیستی هم نیست و در وصول به اهداف خود هم جدی است و این نظام می‌خواهد برای خود قدرتی شود و درگیری با نظام جهانی اجتناب‌ناپذیر است بنابراین از نظر نظام جهانی و قدرت‌های حاکم بر جهان این انقلاب نبایستی بتواند اهداف خود را در خارج از کشور محقق کند و موجب برهم‌زدن نظم جهانی شود ولی می‌توان گفت از نظر نظام سلطه جهانی هدف اصلی شروع جنگ، جلوگیری از اخلال در نظم جهانی توسط نظام غیروابسته به شرق و غرب است. جنگ با این انگیزه از طرف نظام سلطه به انقلاب اسلامی تحمیل می‌شود ولی برخورد سیاستگذاران ایران با چنین جنگی متناسب با اهداف تحمیل‌کنندگان جنگ نبود.

جنگ نیاز به استراتژی داشت ولی ارتش حتی در زمان رژیم گذشته خریدهای میلیاردی نظامی را بدون طراحی استراتژیک انجام داده بود و سپاه و نیروهای مردمی هم در مراحل اولیه تشکیل بود که تهاجم گسترده به ایران انجام شد.

از سال ١٣٦٥ آمریکایی‌ها با تمام توان نظامی در خلیج‌فارس حضور داشتند و تامین‌کنندگان منابع نظامی هم قبل از پایان جنگ هیچ‌گونه تجهیزات عمده نظامی به ما نمی‌دادند و براساس سیاست مهار دوجانبه آمریکا، در این جنگ نباید هیچ‌یک از دو کشور ایران یا عراق پیروز شوند و دو ارتش مقتدر منطقه که هرکدام می‌توانستند خطری برای موجودیت اسراییل باشند، می‌بایستی تضعیف شوند. جنگ تاثیرات مخرب و ویرانگری بر توسعه اقتصادی، صنعتی و کشاورزی ایران برجای نهاد و کشور را برای تامین مواد غذایی به خارج وابسته‌تر کرد و در طول پنج‌سال اول انقلاب واردات موادغذایی دوبرابر شد. آثار و عواقب این جنگ، خسارات مادی و روانی گسترده‌ای بود که هیات اعزامی سازمان‌ملل در سال ١٣٦١ از آن به عنوان یک تراژدی غیرقابل‌تصور یاد کرده و میزان خسارت وارده به ایران را ٩٧/٥ میلیارددلار برآورد کرد. در سه سال آخر جنگ نسبت هزینه‌های جنگ به هزینه‌های اداره کشور براساس جدول زیر به بیش از ٦٠ تا ٧٠ درصد می‌رسد و این در حالی است که در سال ٦٧ با ٥٠درصد کسری بودجه مواجه بودیم یعنی دولت بیش از نصف هزینه‌های خود را از راه استقراض از بانک مرکزی تامین می‌کرد.

چالش جدی ما در دوران دفاع مقدس فقدان استراتژی امنیت ملی بود و یکی از شاخص‌های عدم‌شکل‌گیری استراتژی امنیت ملی، چندگانگی در سیاست خارجی و سیاست دفاعی کشور بوده است. به عقیده کارشناسان، عرصه سیاست خارجی و سیاست دفاعی بدون مشارکت و هماهنگی با یکدیگر به نتایج مطلوب نمی‌رسد و پیوند، همکاری و هماهنگی همه‌جانبه بین سیاست دفاعی و سیاست خارجی اجتناب‌ناپذیر است.

در دوران دفاع مقدس ما تهدید را می‌شناختیم ولی مشکل این بود که در طول هشت‌سال دفاع مقدس بشترین فشار را نظامیان کشور تحمل کردند و این نیروهای مسلح بودند که باید با عملیات نظامی برای کشور اعتبار سیاسی کسب می‌کردند. در صورتی که به اعتقاد کارشناسان آخرین ابزار مقابله با تهدید، ابزار نظامی است. در صورت انجام فعالیت‌های دیپلماتیک قوی می‌توان حتی حالت خصومت‌آمیز را قاعده‌مند و از بروز درگیری نظامی با بازدارندگی فعال جلوگیری کرد.

جمهوری اسلامی ایران به دلیل روابط متشنج خود با آمریکا، از جمله کشورهایی است که در سطح بین‌المللی با تهدیدات جدی مواجه است، آمریکا ایران را به عنوان یک قدرت منطقه می‌شناسد که از تروریسم حمایت می‌کند و مظنون به دخالت در برخی اقدامات در اقصی نقاط جهان است.

 ایران باید تلاش کند خود را از این اتهامات مبرا کند و با اعمال سیاست‌های اعتمادساز، بین ایران و کشورهای عربی و حوزه خلیج فارس و انتقال تجربه خود در زمینه جمهوریت و مردمسالاری، نقش منطقه‌ای خود را تقویت کند و بهترین روش مقابله با تهدید این است که ما از روش‌های غیرنظامی برای مقابله با تهدید بهره گیریم و با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای، ابزارهای دیپلماتیک و مقاومت فشرده اجتماعی برای غیرمشروع‌کردن سیاست‌های آمریکا استفاده کرده و با تدوین استراتژی امنیت ملی مبتنی بر بازدارندگی فعال، جلو هرگونه تهدید نظامی را سد کنیم.

 

منبع: شرق

 

بیشتر بخوانید

  • «عوض حیدرپور » عضو سابق کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی؛ الگوهای مقاومتی و فرهنگی بسیج

    «عوض حیدرپور » عضو سابق کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی؛ الگوهای مقاومتی و فرهنگی بسیج

    شکل گیری بسیج در زمان جنگ تحمیلی و با هدایت امام خمینی)ره( تحول شگرفی را در ساختار تشکلات مردمی که در زمان جنگ فعال بودند ایجاد کرد. قاعدتا این نهاد در حال حاضر از مهم ترین و ارزشمندترین ارگان هایی که در کشورمان وجود دارد.

  • پرونده ای درباره ی بسیج مستضعفین؛ نهضتِ جوانمردانِ انقلاب

    پرونده ای درباره ی بسیج مستضعفین؛ نهضتِ جوانمردانِ انقلاب

    آذرماه سال 1358 ، زمانی که امام خمینی(ره) فرمان تشکیل بسیج مستضعفین را صادر کرد، هیچ کس از روزهای پرآشوب و فتنه هایی که دشمنان داخلی و خارجی برای این کشور در سر داشتند خبر نداشت، اما افقِ نگاه امام (ره) به جایی بود که هیچ چشمی از آن تصویری نداشت. تشکیل بسیج مستضعفین، هم در ایران و هم در کشورهایی که چشم به انقاب اسامی ایران دوخته بودند به نوعی ایجاد یک روش مبارزه با ظلم و استکبار بوده و هست. سرو همزمان با روزهای تقویمیِ بسیج، صفحاتی را به آن اختصاص داده است.

  • دستاوردهای حوزه را دانشگاه می تواند علمی کند

    دستاوردهای حوزه را دانشگاه می تواند علمی کند

    «آیت الله سید یوسف طباطبایی نژاد » عضو مجلس خبرگان رهبری در گفت وگو با سرو به مناسبت سالروز وحدت حوزه و دانشگاه؛

  •  بررسی تاثیرات جنگ ویتنام بر سینمای آمریکا؛ کابوی ها در باتلاق ویت کنگ ها

    بررسی تاثیرات جنگ ویتنام بر سینمای آمریکا؛ کابوی ها در باتلاق ویت کنگ ها

    جنـــــگ ویتنـــــام بیـــــن ســـــال های 1975 تـــــا 1955 رخ داد. دوایـــــت دیویـــــد آیزنهـــــاور رئیـــــس جمهـــــور وقـــــت آمریـــــکا بـــــا سیاســـــت جلوگیـــــری از گســـــترش و کنتـــــرل کمونیســـــت در ویتنـــــام جنوبـــــی پـــــا بـــــه عرصـــــه جنـــــگ بـــــر علیـــــه ویتنـــــام شـــــمالی گذاشـــــت. سیاســـــتی کـــــه نـــــه تنهـــــا پیـــــروزی بـــــرای آن هـــــا در بـــــر نداشـــــت بلکـــــه زمینه ســـــاز آثـــــار مخربـــــی بـــــر پیکـــــره ی ارتــ

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.