در مورد حقيقت جنگ و دفاع مقدس تحليل‌ها و تعبيرهاي مختلفي وجود دارد. بعضي‌ این جنگ را تنها برای دفع متجاوز می‌شناسند؛ یعنی متجاوزی به ما حمله كرد و شهرهاي ما را ویران كرد، پس ما هم بايد آنها را عقب می‌نشانديم يا تلافي می‌کردیم. بعضي دیگر این جنگ را از نوع جنگ‌هاي قوميتي می‌دانند؛ مثلا این جنگ را درگیری دو قوم با سابقه تاریخی می‌دانند. اما حقیقت این جنگ چه بوده است؟

برای یافتن ریشه‌های واقعی این جنگ باید به خصوص وضعیت طرفین درگیری مشخص گردد. باید مشخص شود که انقلاب اسلامي مردم ایران چه بود؟ امام خمینی(ره) رهبر کبیر این انقلاب چگونه شخصیتی است؟ صدام دیکتاتور وقت در عراق در کدام دسته‌بندی جهانی قرار داشت؟ و این درگیری در چه لایه‌های تاریخی و اجتماعی دامن گستراند؟

ماهیت انقلاب اسلامی ایران

سطح نفوذ هر انقلاب به اندازه آن انقلاب بر می‌گردد. یک انقلاب ملی، دوستان و دشمنان آن نیز داخلی خواهند بود و انقلاب بین‌المللی، منطقه خود را تحت تاثیر قرار خواهد داد و انقلاب با ظرفیت جهانی، نظام بین‌الملل را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. اگر انقلاب اسلامي را يك انقلاب ضد استبدادي يا صرفا ضد استعماري بدانيم، قاعدتا دشمنی با آن نیز محدود خواهد بود. ولي اگر این انقلاب را عميق‌تر بدانیم به طبع دشمنان آن نیز وسیع‌تر و بزرگتر نیز خواهند شد. اين يک قاعده کلی است که اگر يك انقلاب به یک جوشش اجتماعيِ در حال گسترش جهاني بدل گردد، امواج آن می‌تواند جامعه جهاني را تحت تأثير قرار دهد و معادلات قدرت را درجهان به هم بريزد.

حقیقت انقلاب اسلامی حركتي به سمت احياي مجدد معنويت و گرايش به سوي خداي متعال و احياي اديان توحيدي است. در اين صورت به بیانی که بنیانگذار آن در ابتدای نهضت خود در سال‌های دهه 40 به برخی شاگرادان خود داشته است، این حركت و جوشش به سمت احياي معنويت در درون دنياي اسلام و بيداري اسلامي و سپس احياي معنويت در كل جامعه جهاني پیش خواهد رفت و یک جوشش معنوي توأم با سياست و موضع‌گيري اجتماعي کم کم به بلوغ خواهد رسید. با اين فرض حتما معادلات حاكم بر جامعه جهاني را تغيير مي‌دهد و آنگاه دشمنی با آن جهانی خواهد بود.

طبيعتا پرچمداران تمدن مادي در جهان متوجه بودند که احيا و رشد معنويت با اين گرايش در جهان به كاهش قدرت آنها منتهي مي‌شود و بلكه ممکن است در يك شيب تاريخي به تغيير ساختار کلی معادله قدرت در جهان ختم شود، بنابراین نسبت به انقلاب اسلامي دشمني نشان دادند و از ساده‌ترين تا پیچیده‌ترین معادلات خود را براي منحل كردن اين حركت جدید در درون برنامه‌ريزي‌هاي خود به کار خواهد بست. از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامي ایران هر دو قطب سیاسی آن زمان - که البته به يك اردوگاه فرهنگي بازگشت مي‌كردند- در مقابل انقلاب قرار گرفتند؛ چه اردوگاه سرمايه‌داري يا كاپيتالسيم ـ و به اصطلاح امروزي ليبرال دموكراسي ـ چه اردوگاه سوسياليزم و كمونيسم. یکی از وجوه مشترك فرهنگی این دو اردوگاه سیاسی آن است كه هر دو با رشد حضور مذهب در معادلات اجتماعي ـ و به خصوص در مقياس معادلات جهاني ـ مخالف هستند؛ اما يكي با تكيه به عدالت و ديگري با تكيه به توسعه و رفاه، اما پيام انقلاب اسلامي، پيام عدالت، توسعه و رفاه بر مبناي معنويت بود و با توجه به ظرفیت‌های این انقلاب پیام آن نیز محدود به يك مرز و جغرافياي خاصی نبود. این موضوع بعد از اشغال لانه جاسوسي، كه جبهه مبارزه بین‌المللی انقلاب اسلامي گشوده شد، برای تیزهوشان سیاست جهانی کاملا آشکار گردید، اما دیگر دیر شده و انقلاب وارد میدان شده بود و در اولین حضورش در معادلات اجتماعی زمان خود با اشغال لانه جاسوسی انحصار بلوک کمونیست در پرچمداری عدالت را شکست و با این کار هویت اصلی بلوک شرق را زیر سوال برد، به نحوی که چریک پیر انقلاب‌های کمونیستی «چه‌گوارا»، هنگام دستگیری در مقابل دوربین‌ها شعار «الله اکبر» سر داد و تمام انقلاب‌ها به خصوص بعد از فتح لانه جاسوسي رنگ معنويت و اسلام پيدا كرد؛ این یعنی ايده‌اي كه انقلاب اسلامي پيش روي بشريت قرار داده بود به سرعت از مرزها و جغرافياي خاص خودش عبور كرد و بر خلاف ميل مخالفانش در فرهنگ جهانی اثر گذاشت و توانست موازنه قدرت را به نفع اسلام تغيير دهد.

اردوگاه لیبرال دموکراسی نیز كه به دنبال رفاه مادي است كاملاً متوجه شدند مدرنيزاسيون مبتني بر ريشه‌هایي فرهنگي است كه با هويت تمدني معنوی و توحیدی سازگار نيست و این منازعه دیر یا زود دامن نظام لیبرال دموکراسی را نیز خواهد گرفت.

درگيري ايدئولوژيك

با نگاه به مجموعه تحركات و سازماندهي‌هايي كه در جبهه مقابل شده است و مجموعه سازماندهي كه در درون انقلاب اسلامي عليه جبهه باطل شده است، نتيجه مي‌گيريم اين درگيري يك درگيري ايدئولوژيك است. اما چرا این رقابت و تقابل به زودی و در همان ابتدای پیروزی انقلاب به تقابل نظامی و جنگ انجاميد؟ اصولا چه وقت بين دو ايدئولوژي رقيب، جنگ نظامي رخ مي‌دهد؟ در نگاه فلسفه تاریخی - چه از نوع مادی آن چه از نوع الهی آن- بي‌ترديد رقابت تمدن مادي و الهي در پايان به يك برخورد نظامي ختم خواهد شد. بر اساس فلسفه تاريخ الهي، انسان از آن منظر كه داراي قدرت تصميم‌گيري و موضع‌گيري است، مي‌تواند عصيان يا اطاعت، ايمان يا كفر، استكبار يا عبوديت داشته باشد، اين دو موضع‌گيري شکل اجتماعی نیز خواهد داشت و جوامع در يك مسير تاريخي به سمت اين دو هدف حركت خواهند کرد. در این صورت دو جبهه تاريخي ایجاد خواهد شد كه محور يكي توسعه عبوديت به سرپرستی انبياء و اولياء الهي و شخص نبي اكرم اسلام (ص) و اهل بيت(ع) او خواهد بود و محور دیگری استكبار بر خدا و سرپرستی آن با ائمه نار و فراعنه و اولياي طاغوت. اين هر دو، توسعه‌ياب و در پی توسعه همه جانبه هستند و به ميزان شرح صدر در ايمان يا كفر می‌توانند به محاسبه ابزار و لوازم عبوديت و استكبار دست پیدا کنند و به نظام‌مندی برسند. بی‌تردید این دو نظام در مسیر گسترش اقتدار خود به نقطه‌اي خواهند رسید که يا مؤمنين باید به نفع كفار كنار بروند، يا كفار به نفع مؤمنين موضع‌گيري و جهت‌گيري تاريخي خویش را اصلاح كنند. و از آنجایی که چنين چيزي اتفاق نمي‌افتد، اين جنگ همه جانبه در يك جايي هم به درگيري نظامي ختم خواهد شد. البته به ميزاني كه يك طرف، قدرت تدبير داشته باشد و بتواند بسترها و شرايط حذف يا حل طرف مقابل را مهيا كند، ممكن است اين درگيري نظامي ديرتر يا زودتر اتفاق بيفتد، ولي يك ضرورت است. چنين رقابتي بين كفر و ايمان قهري است.

هزینه‌های دفاع مقدس برای استکبار

به یاد داریم که در روزهای آغازین انقلاب، حركت‌هايي از نوع انقلاب‌هاي قهرآميز يا مخملين در مقابل انقلاب اسلامی سامان یافت. مثلا در ابتدای انقلاب بيش از صد گروه با سابقه و نوظهور از خارج کشور پايگاه خود را به داخل منتقل کردند تا بتوانند با شعارهاي فرهنگي، اقتصادي يا سياسي و با هجمه‌هاي سياسي و نظامي ـ مثل آنچه آن چيزهايي كه دولت‌هايي مثل دولت آسیای میانه یا شيلي و امثال آن را ساقط كرد ـ انقلاب را به عقب نشینی وادار کنند، اما نتوانستند كاري جدي انجام دهند. البته روشن است كه تدبير دشمن در آن زمان نه به پيچيدگي امروز بود و نه ضرورت چنين كاري را احساس مي‌كرد. آن زمان قدرت انقلاب را مثل امروز نشناخته بودند كه بخواهند يك اجماع جهاني براي حمله خودشان به ايران فراهم كنند، لذا یک تقابل کوچک قومی و منطقه‌ای را سامان دادند و فکر هم می‌کردند که این منازعه کوتاه و با موفقیت تمدن مادی به پایان خواهد رسید.

صدام براي اين جنگ دلايل متعددي داشت. مثل جاه طلبي خاص صدام، یا مناقشات مرزي فی مابين، یا انگيزه‌هاي قومي و نژاديِ جنگ فارس و عرب. صدام واقعا براي لجستيك اين جنگ از انگيزه ناسيوناليستي عرب يا حتي از انگيزه‌هاي فرقه‌گرايي مذهبي نیز استفاده كرد و دنياي اهل تسنن را عليه ما تحريك كرد. اما اين نوع تحليل به صواب نيست كه بگوييم صدام مستقل از برنامه‌هاي جهاني عمل كرده است. هر اقدامی در این سطح در عصر سیطره جهانی قدرت‌های بزرگ به نحوی است که شرايط و معادلات جهانی سنجیده می‌شود، و با مجموعی از تدابیر سياسي، چنین حرکتی آغاز می‌شود. در عصر برنامه‌ریزی هماهنگ جهانی که سازمان‌های بین‌المللی حدود و مرزهایی که دستاورد جنگ دوم بین‌الملل است را كنترل مي‌كند و با تجاوزها مقابله مي‌كند، شکل‌گیری یک جنگ هشت ساله‌ به نحوی که سازمان ملل دائماً به نفع متجاوز موضع‌گيري مي‌كند یک موضوع بسیار مهم در تحلیل نهایی سطوح درگیر در این منازعه محسوب می‌شود. از طرف دیگر واقعا صدام دولت خود را يك عضو از جامعه جهانی و عضوی از بلوک سيوسياليزم می‌دانست. كشورهايي كه داراي دولت بعثي بودند به خصوص عراق، ايدئولوژي‌شان ايدئولوژي سوسياليستي بود و شكست آن ايدئولوژي در مقابل انقلاب به شكست آن دولت‌ها و قدرت‌ها هم ختم مي‌شد.

در مجموع دلایل زیادی بر این وجود دارد که در پشت این منازعه یک اجماع در بلوک تمدن مادی وجود داشته است و اگرچه جنگ هشت ساله بر علیه انقلاب اسلامی ایران محاسبات دقیقه‌ای که در جنگ تمدن‌ها که بعد از یازده سپتامبر برپا شد را در پشت خود نداشت، اما اجماع در اردوگاه مقابل را در دل خود داشت. و صد البته این تصمیم، تصمیمی شتابزده بود ناشی از عدم آگاهی از توانایی‌های انقلاب. تصور آنها از پايداري انقلاب اسلامي اين اندازه نبود؛ فكر مي‌كردند كه بين دو كشور همسايه جنگ راه مي‌اندازند مثل جنگ‌هاي مشابه بي‌شماری که در جهان هر از چند گاهی رخ می‌دهد، اما اينكه اين جنگ با انگيزه ايمان در مقابل كفر هدايت شود و امام(ره) محور جنگ را به نفع ايمان برگردانند و در امت اسلامي و مردم ايران بصيرتي ايجاد كنند كه موضوع جنگ بين اسلام و كفر به تمام جهان اسلام صادر شود و مقاومت در مقابل فشار استكبار، سازمان ملل و ساير قدرت‌ها به صدور معنويت در جهان بدل شود برای آنها قابل محاسبه نبود. اگر اين محاسبه را مي‌كردند، ممكن بود از راهي کم هزينه‌تر اقدام کنند.

مسجد در اسلام اولین مرکزی است که توسط پیامبر(ص) و در روزهای نخست تشکیل حکوت اسلامی بنا نهاده است و به عنوان پایگاهی معنوی ـ اجتماعی کارکردهای گسترده­ای داشته که با هیچ پایگاه مردم نهادی در طول تاریخ قابل قیاس نیست.

ما معتقدیم انقلاب اسلامی پدیده‌ای است که تداوم دارد و ذات شعر انقلاب هم به خود انقلاب شباهت دارد و دارای تداوم و پویایی است. انقلاب در کشور ما ریشه و خاستگاه دیرینه‌ای دارد و در میان ملت ما نه به سال 57 و حتی سال 42 که ریشه در معدلی از خواسته‌های تاریخی ملت ایران دارد. انقلاب آمیخته با تفکر شیعه و آموزه‌هایی است که ما از فرهنگ غنی کشورمان در طی قرن‌های مختلف گرفتیم اما هرگز به گونه‌ای که در عصر ما به رهبری حضرت امام (ره) صورت گرفت، نتوانستند به این آرمان برسند. انقلاب ما ریشه در صدر اسلام، عاشورا، مظلومیت اهل بیت(ع)، فرهنگ مهدویت و حکومت کوتاه‌مدت اما پردامنه علوی دارد و پدیده‌ای تمام‌شدنی نیست. رویه‌ای رو به تکامل هست یا باید باشد. حال خود این‌که انقلاب رو به تکامل هست یا باید باشد، بحثی است که نیاز به بررسی دارد.

سینمای دفاع مقدس قدمتی سی و هفت ساله داشته و بخش مهمی از تولیدات سینمای ایران را در تمامی این سال‌ها به خود اختصاص داده است. سینمایی که مردم ایران با پوست و گوشت و استخوان خود آن را لمس کرده و خاطرات زیادی از آن دارند. آن‌چه می‌آید گزارشی است از نیمه‌ی دوم دهه هفتاد که سال‌های بسیار مهم، همراه با فیلم‌هایی جریان‌ساز همچون آژانس شیشه‌ای و قارچ سمی است.

حرکت و تفکری که از سوی امام خمینی(ره) در جهت ایجاد بسیج با محوریت مردم شکل گرفت برخواسته از شاخصه‎های اسلامی بوده که پیامبر و امامان در جهت مقابله با مشکلات و حاکمانی که از جنس ظلم بودند از آن استفاده کردند و توانستند به هدف و الگویی که مدنظر داشتند دست پیدا کنند. نهاد مقدسی چون بسیج که محور و موسس آن در نظام جمهوری اسلامی ایران شخصیت ارزشمندی چون امام خمینی(ره) بود امروزه توانسته است با قرار گرفتن در محور مقاومت خشم بسیاری از دشمنان ایران و البته مسلمانان را برافروخته کند.

با توجه به بخشی از مخاطبین، که از جمله‌ی آنها موزه‌داران و فعالین گردشگری هستند، معرفی دیگر موزه‌ها می‌تواند ایده‌های در جهت طراحی خلاقانه‌ و نقد موزه‌های دفاع مقدس داشته باشد. از طرفی به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا ممکن است تا مدت‌ها امکان سفر و یا بازدید از مکان‌های فرهنگی فراهم نشود، اما این شرایط می‌تواند فرصتی برای آشنایی با موزه‌های کم‌تر دیده شده در نقاط مختلف دنیا باشد، پس با ما برای آشنایی با تعدادی از بی‌نظیرترین موزه‌های جهان همراه شوید.

پس از اجرای عملیات خیبر و پیش از اجرای عملیات بدر، ایران و عراق به منظور تسلط بر هورالعظیم اقدام به انجام تحرکات مهندسی و ایجاد تغییراتی در این منطقه و جزایر مجنون کردند که مهمترین آن‌ها ایجاد سیل‌بندها بود. از این رو این دوره از جنگ را می‌توان «جنگ سیل‌بندها» نامید.

 احمد احمد از جمله مبارزان پیشگام و کهنه‌کار علیه رژیم شاهنشاهی است و سابقه عضویت در حزب ملل اسلامی، گروه حزب الله و سازمان مجاهدین خلق ایران را در کارنامه مبارزاتی خود دارد. او با چاپ خاطراتش علاوه بر بازنمایی اتمسفر سیاسی و اجتماعی دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی و شرح احوالات برخی از سازمان‌ها و فعالان مبارز علیه حکومت پهلوی، با بیان خاطراتی کمتر گفته و شنیده شده، دریچه تازه‌ای را به روی تحقیقات مربوط به سازمان مجاهدین خلق و به طور مشخص، مقطع زمانی مقارن با تغییرات ایدئولوژیک این سازمان گشوده است.

تئاتر دفاع مقدس، تئاتر مقاومت و تئاتر جنگ؛ چه فرقی می‌کند که بر روی خاطرات و اسناد 8 ساله جنگ تحمیلی چه عنوانی گذاشته شود. 8 سال که هر روز عزیزانی از فرزندان مام میهن با گلوله‌های آتشین دشمنان شهید می‌شوند. با هجوم رژیم بعثی عراق به مرزها و خاک وطن، عده زیادی از هموطنان ما آواره دیگر نقاط شدند و تا استقرار و رسیدن به یک زندگی، چه رنج‌ها و سختی‌هایی که بر آنان تحمیل نشد.آوارگی، گرسنگی، تشنگی، مرگ نابهنگام عزیزان، فقر و تنگدستی، اسارت و شکنجه، معلولیت جسمی و روانی، جدایی و دور افتادن از عزیران، افسردگی، جنون، و غیره از جمله مواردی است که در این 8 سال و سال‌های پس از آن تاکنون بر آسیب‌دیدگان جنگ تحمیلی روا داشته شده است. هر یک از این موارد به انحای مختلف تبدیل به تجربه تلخ و تراژیکی از آدم‌هایی شده است که به طور مستقیم با غیرمستقیم از جنگ صدمه دیده‌اند. آدم‌هایی که سر خانه و زندگی خود بود‌ند و یک‌باره با تصمیمات آشکار و پنهان قدرت‌های جهانی و با هدف سرنگونی جمهوری اسلامی، جنگی خونین و آتشین را با حماقت صدام بر این مرز و بوم تحمیل کردند.

نقش «المنار» در پیروزی حزب الله در جنگ 33 روزه چیزی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت. درواقع باید فعالیت‌های رسان‌های این شبکه در اطلاع‌رسانی مستمر و حضور پایاپای در کنار رزمندگان حزب الله را تکمیل کننده جهاد جهادگران و حتی جهاد در عرصه‌ای مستقل ارزیابی کرد؛ عرصه‌ای که رژیم صهیونیستی خود را در آن یکه‌تاز می‌دانست. مقاله منتشر شده در چهارم سپتامبر سال 2006 (3 هفته پس از جنگ) به قلم والش دکلان (Walsh Declan) در روزنامه گاردین، به خوبی بیانگر اهمیت شبکه المنار و حتی وحشت رسانه‌های غربی از حضور رقیبی توانمند در میدان است. نگاهی به این مقاله خالی از لطف نیست.